Tự lau cảm biến (sensor) máy ảnh bằng bút đầu gel

  • By Vsion team
  • 21 Sep, 2017
Triệu chứng quen thuộc?
   Một vấn đề người dùng máy ảnh sớm hay muộn cũng mắc phải là việc bụi bám lại trên bề mặt cảm biến và tạo ra các đốm màu đen khó chịu trên ảnh, nhất là khi chụp cảnh với khẩu độ nhỏ hoặc là chụp ngược sáng. Vấn đề này thậm chí còn xảy ra thường xuyên hơn với người dùng máy ảnh không gương lật do cảm biến luôn ở tình trạng tiếp xúc với không khí bên ngoài mà không được che bởi màn trập và gương lật như với máy DSLR. Cảm biến là bộ phận đặc biệt quan trọng của máy ảnh và có thể rất tốn kém khi bạn cần sửa chữa nên một câu hỏi đặt ra là khi phát hiện ra cảm biến bị bẩn, các bạn sẽ phải ra hàng làm vệ sinh hay có thể tự làm lấy được, hay mức độ bẩn nào và phương pháp nào bạn có thể tự xử lý lấy được mà vẫn đảm bảo an toàn cho máy ảnh. Trong bài biết này Vsion sẽ giới thiệu với các bạn một phương pháp là sử dụng bút đầu gel để lau bẩn cảm biến.
Bụi bám trên cảm biến máy ảnh có thể không phải vấn đề lớn nếu bạn chụp bằng khẩu độ lớn, nhưng thậm chí những bụi bẩn mắt thường không thấy được cũng có thể gây ra các đốm trên hình nếu bạn dùng khẩu độ nhỏ
   Hiện nay có nhiều lựa chọn để lau cảm biến như phương pháp dùng dung dịch ướt, dùng chổi lau (swab), dùng máy hút bụi chuyên dụng cho máy ảnh (hình dạng giống ống kính) và phương pháp dùng gel như Vsion sẽ giới thiệu ngày hôm nay. Với phần lớn người dùng, mình không khuyến khích sử dụng phương pháp dùng dung dịch vì phương pháp này cần thao tác rất cẩn thận và phải sử dụng đúng loại dung dịch để không bám lại các vết hóa chất hay làm xây sát cảm biến, còn phương pháp dùng chổi lau cảm biến thì đầu chổi không đủ mềm nên đôi khi vẫn có thể làm xây xước cảm biến. Phương pháp sử dụng gel thực ra đã được sử dụng từ lâu trong công nghiệp chế tạo máy ảnh, tuy nhiên do sản phẩm đắt nên trong một thời gian dài không đến được tay người dùng bình dân. Hiện nay loại bút đầu gel đắt và có chất lượng cao nhất cũng là loại đầu tiên có trên thị trường (và bị các hãng Trung Quốc làm giả rất nhiều, các bạn nên tránh các loại này do chất lượng kém sẽ gây hại với cảm biến) có tên Sensor Gel Stick ($55) mà các bạn có thể xem review của trang Fstoppers ở video bên dưới. Mình sẽ nói về các loại sản phẩm kỹ hơn ở cuối bài. Trong bài viết giới thiệu này, mình xin chia sẻ trải nghiệm của mình với một loại bút đầu gel của Hàn Quốc, có tên Matin CMOS/CCD Cleaner .
   Bút lau cảm biến đầu gel thực chất là một loại silicon trong suốt có độ bám dính nhẹ nên khi áp đầu silicon này lên bề mặt cảm biến thì các loại bụi bẩn sẽ bám vào đầu gel này và bạn có thể lấy ra rất dễ dàng. Trong các bộ kit của bút gel các bạn sẽ được cung cấp một loại giấy dính hoặc bề mặt dính (như trong kit của Matin) để chuyển bụi bẩn từ đầu gel sang bề mặt này do độ dính của nó cao hơn đầu bút. Nếu bạn dùng Matin thì trong hộp bút có một miếng cao su màu đen được dính một lớp nylon mỏng ở trên mà bạn cần bóc ra để lộ ra bề mặt dính bên dưới. Còn với bộ kit của Sensor Gel Stick thì các bạn sẽ nhận được 10 miếng giấy dính màu trắng.
Bộ kit lau cảm biến bằng bút đầu gel của Matin
   Trong bộ kit của Matin có 2 cây bút, một loại có thiết diện hình vuông lớn xấp xỉ 1 cm x 1 cm dùng để dính bụi ở phần lớn bề mặt cảm biến, còn một loại là đầu bút nhỏ có thiết diện hình chữ nhật có thể giúp bạn tiếp cận được mép và góc cảm biến hoặc khi không muốn dính lên bề mặt lớn.
Cây bút gel lớn để lau sensor trong bộ kit của Matin
BƯỚC 1: MIRROR LOCKUP VÀ THỔI BỤI
   Đối với máy mirrorless thì các bạn không cần thực hiện bước này do cảm biến luôn luôn ở trạng thái mở và bạn có thể lau bẩn ngay khi máy đang tắt, nhưng với máy DSLR và DSLT, do phía trước cảm biến có gương lật và màn trập đóng nên các bạn phải loại bỏ các "chướng ngại vật" này để có thể tiếp xúc được với cảm biến.

   Với máy DSLR (Canon, Nikon, Pentax...), trong máy có chức năng Mirror Lockup và cách dùng chức năng này hơi khác nhau giữa các hãng nên các bạn nên xem kỹ hướng dẫn sử dụng để lật phần kính lật lên. Ví dụ như với máy Canon các bạn có thể tìm thấy chức năng Mirror Lockup trong Menu, dùng phím SET để chỉnh chức năng này về Enable, sau đó khi bạn ấn nút chụp thì gương lật sẽ tự động lật lên và bạn có thể hạ nó xuống nếu tắt nguồn máy ảnh. Do trong quá trình lau cảm biến bạn phải bật máy ảnh nên cần phải sạc pin cho đầy trước khi tiến hành vệ sinh. Một số máy ảnh sẽ tự động không cho phép bạn dùng chức năng Mirror lockup này nếu pin không còn nhiều.
Các bước bật chức năng Mirror lockup với máy Canon DSLR
   Với máy DSLT , do phần gương phía trước cảm biến không bao giờ lật lên nên khả năng cảm biến bị bám bụi cũng ít hơn rất nhiều. Tuy nhiên nếu bạn thực sự cần lau cảm biến thì bạn phải tháo phần gương này ra (khá dễ dàng nhưng cũng cần cẩn thận) như trong video dưới đây.
   Sau khi có thể tiếp cận cảm biến, các bạn cần thổi bụi cho sạch trên bề mặt cảm biến và thân máy xung quanh ngàm bằng cái thổi bụi bóp tay hoặc dùng chổi mềm phủi bụi (phải ở tình trạng rất sạch). Thao tác này rất quan trọng để bụi không rơi vào cảm biến trong quá trình bạn lau bẩn, có thể gây xước cảm biến nếu bạn lỡ di đầu bút trên bề mặt cảm biến. Tốt nhất hãy chọn một khu vực sạch, ít bụi lơ lửng trong không khí và không dùng quạt trong quá trình lau bẩn.
BƯỚC 2: DÍNH BỤI VÀO ĐẦU BÚT GEL
Đưa đầu gel áp xuống mặt cảm biến theo phương thẳng đứng và tiến hành thao tác chậm rãi
   Khi bắt đầu lau bẩn, các bạn cần đưa đầu bút tiếp xúc với bề mặt cảm biến, ấn nhẹ xuống cho đầu bút dính với bề mặt cảm biến, sau đó nhấc nhẹ bút ra. Tốt nhất là đầu bút cần đưa vào theo góc gần như vuông 90 độ với cảm biến và bạn cần tiến thành thao tác chậm rãi, không làm nhanh và không được di bút trên mặt cảm biến. Nhớ là thao tác chỉ bao gồm chấm đầu bút xuống và nhấc lên.

   Sau khi đã lấy bụi bẩn ra bằng bút lớn, các bạn có thể dùng bút nhỏ để dính bụi ở các phần cạnh. Phần bụi bẩn dính trên đầu bút có thể được chuyển sang bề mặt dính bằng thao tác tương tự và các bạn có thể dùng đầu bút rất nhiều lần cho các máy khác nhau.
BƯỚC 3: ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ SẠCH CỦA CẢM BIẾN
   Để kiểm chứng cho hiệu quả của bút gel Matin, mình tiến hành lau bụi trên cảm biến của Sony A7ii (chưa từng lau một lần nào trong suốt 2 năm sử dụng). Đầu tiên mình đánh giá mức độ bụi của cảm biến bằng cách hạ khẩu ống kính xuống nhỏ nhất, để ISO thấp và chụp một bề mặt trắng đều (màn hình máy tính màu trắng). Ảnh chụp RAW nên sau khi chụp mình có thể hạ sáng và điều chỉnh độ sáng đều trên toàn bộ bề mặt hình, cũng như tăng nét, tăng độ tương phản để nhìn thấy hết những chi tiết chưa hiện rõ. Như các bạn thấy, trên bề mặt của máy có rất nhiều loại bụi lớn nhỏ, đặc biệt là ở phần rìa sensor.
Các vết bụi, bẩn trên bề mặt cảm biến Sony A7ii trước khi lau
   Và đây là kết quả sau khi lau bẩn bằng bút đầu gel Matin, gần như không còn chút vết tích nào của các vết bẩn nữa (một số đốm hơi mờ là do bụi bám trên ống kính chứ không phải trên cảm biến). Nếu thấy còn vết bẩn, tốt nhất bạn hãy đối chiếu bằng cách chụp 2 ống kính khác nhau để loại bỏ khả năng vết bẩn do ống kính. Khi đã xác định được vết bẩn còn ở đâu thì bạn tiến hành lại các thao tác lau với khu vực được xác định qua ảnh chụp.
Ảnh chụp sau khi lau cảm biến bằng bút đầu gel Matin
MỘT SỐ LƯU Ý KHI DÙNG BÚT ĐẦU GEL ĐỂ LAU CẢM BIẾN
   Một giới hạn của loại bút này là nó không hiệu quả để loại bỏ các vết dầu như vân tay mà chủ yếu được dùng để loại bỏ các vết bụi bẩn. Phần lớn các loại bụi bẩn không phải dạng dầu và nếu không may bạn bị vết bẩn dầu thì phương pháp lau ướt mới đảm bảo loại bỏ hết. Khi gặp trường hợp này, tốt nhất là các bạn nên mang máy ra cửa hàng có dịch vụ lau sensor chuyên nghiệp.

   Với các máy ảnh có hệ thống chống rung trên máy (IBIS) như A7ii, mặc dù máy đang tắt nhưng cảm biến không nằm cố định ở một vị trí mà rất dễ lung lay theo mặt ngang khi bị chạm vào. Chính vì thế, khi tiến hành lau những cảm biến như thế này, bạn có thể dùng đầu bút nhỏ để hạn chế chuyển động của cảm biến và khi dính bụi cần làm chậm, chính xác, càng làm sensor di chuyển ít càng tốt. Đôi khi đầu bút sẽ có cảm giác hơi dính quá thì các bạn nên rút ra với lực tăng dần chứ không nên giật mạnh ra, có thể ảnh hưởng tới cảm biến.

   Do đầu gel silicon có thể dính bất cứ thứ bụi nào trong không khí nên sau khi lau sensor, các bạn nên cất kỹ bút trong hộp đựng, tránh để ở ngoài hay tiếp xúc với tay hoặc các bề mặt khác.

   Nếu các bạn cân nhắc sản phẩm đắt tiến của Sensor Gel Stick thì nên dùng loại có màu cam nếu bạn đang dùng Sony vì hãng có lưu ý là loại màu xanh có thể để lại vết hóa chất trên bề mặt cảm biến của Sony (do loại coating dùng trên cảm biến của Sony), còn nếu các bạn đang dùng các hãng khác hay DSLR thì loại màu xanh da trời không gặp vấn đề gì. Tránh sử dụng các loại hàng nhái của Trung Quốc.
   Ngoài Sensor Gel Stick (thị trường Mỹ), ở Châu Âu có một sản phẩm tương tự là Eyelead . Ở thị trường Châu Á, như nhiều đánh giá và mình đã thử dùng thì Matin đem lại kết quả rất tốt với mức giá chỉ bằng gần một nửa (khoảng 500 nghìn đồng).

   Nếu các bạn không mang máy đi xa chụp cảnh nhiều thì có thể vấn đề này sẽ không ảnh hưởng lắm, các bạn có thể làm vệ sinh máy định kỳ ở các cửa hàng để đảm bảo chất lượng. Tuy nhiên nếu yêu cầu chụp của bạn bắt buộc phải thay ống kính thường xuyên và hay chụp khép khẩu thì vấn đề bụi sẽ thường xuyên gây rắc rối và có thể khiến bạn tốn rất nhiều thời gian xử lý hậu kỳ để loại bụi. Trong trường hợp đó, việc có một cái thổi bụi và một bộ kit lau sensor như thế này sẽ giúp bạn đỡ phiền toái hơn rất nhiều.
Dr. Fox
Bài viết do Dr. Fox thực hiện
Nghiêm cấm đăng lại trên các website hay ấn phẩm khác
*** Để có thể comment bằng Disqus, đầu tiên các bạn cần đăng nhập bằng Facebook bằng cách click vào biểu tượng Facebook ở dưới
Bài viết mới

Vsion.vn

By Vsion team 13 Oct, 2017
   Ngày nay khá nhiều người mới tập sử dụng máy ảnh với ống kính AF có thể ngạc nhiên khi nhắc tới khái niệm lỗ khẩu hay lá khẩu, và khái niệm khẩu độ chỉ thể hiện bằng con số có thể điều chỉnh trên máy ảnh. Lý do là hiện nay máy ảnh đã được thiết kế để người dùng không phải điều chỉnh khẩu độ bằng tay thông qua cơ chế cơ học nữa (tuy nhiên vẫn có những loại ống kính cho phép điều khiển vòng khẩu độ mặc dù nó được điều khiển điện) và lá khẩu chỉ đóng rất nhanh khi chụp ảnh. Vì thế nên nếu các bạn không để ý, cũng dễ hiểu khi các bạn chưa từng nhìn thấy hình dạng cái lỗ khẩu nó ra làm sao.

   Vai trò của lỗ khẩu là một vị trí trong ống kính có thể điều khiển diện tích thông qua việc đóng, mở các lá khẩu và thay đổi lượng ánh sáng đi qua ống kính, từ đó giúp bạn điều chỉnh độ sâu trường ảnh, độ nét, mức độ sáng của hình. Trong thời kỳ ống kính chưa có hệ thống motor điều khiển lấy nét tự động thì các ống kính nhiếp ảnh đều có vòng khẩu độ nằm trước hoặc nằm sau vòng lấy nét để giúp bạn điều chỉnh giá trị f-stop. Do việc điều chỉnh khẩu độ hoàn toàn là cơ học nên một thao tác quan trọng khi dùng máy film để lấy nét là bạn mở vòng khẩu độ ra hết cỡ để lấy nhiều ánh sáng nhất có thể (nếu không viewfinder sẽ tối), sau đó lấy nét vào điểm mong muốn rồi mới hạ vòng khẩu độ này xuống giá trị f-stop bạn cần để chụp. Để phục vụ cho nhu cầu này, nhiều ống kính lấy nét tay (MF) có thêm một vòng khẩu độ nữa, có tác dụng giới hạn vòng khẩu độ thứ hai. Đây gọi là các ống kính pre-set (xác lập trước) mà khi sử dụng bạn cần chỉnh một vòng khẩu độ đến giá trị mong muốn, sau đó vặn vòng khẩu độ thứ hai di chuyển rất nhanh giữa vị trí mở khẩu độ lớn nhất và vị trí bạn đã xác lập trước mà không cần phải nhìn lại thân ống kính.
By Vsion team 11 Oct, 2017
   Samyang mới công bố ống kính AF FE 35mm f/1.4 . Đây là ống kính lấy nét tự động thứ tư Samyang sản xuất cho máy ảnh Sony full frame không gương lật và có thể coi là đối thủ cạnh tranh trực tiếp với FE CZ 35mm f/1.4 T* (các ống kính trước đó bao gồm 14mm f/2.8, 50mm f/1.4 và 35mm f/2.8). 
By Vsion team 10 Oct, 2017
   Lựa chọn một ống kính ultrawide luôn là một vấn đề đau đầu với người dùng máy ảnh vì thông thường tiêu cự trong khoảng 11-16mm phần lớn hoặc là dạng fisheye (khá phổ biến nhưng không phải lúc nào cũng phù hợp) hoặc là dạng rectilinear (không méo, đáp ứng được phần lớn nhu cầu chụp phong cảnh, street...) thì lại rất đắt đỏ. Ngoài ra, do đặc điểm góc nhìn rất rộng nên việc chế tạo một ống kính có ít lỗi quang học cũng không phải chuyện đơn giản. Trong bài viết lần này, Vsion muốn giới thiệu tới các bạn 3 ống kính tiêu cự 15mm có chất lượng tốt và có mức giá không quá cao hoặc khá "bình dân": IRIX 15mm f/2.4 và hai phiên bản của Voigtlander Super Wide-Heliar 15mm f/4.5 Aspherical (bản đầu tiên ngàm Leica LTM và bản thế hệ thử ba gần đây nhất với ngàm Sony E). Mình sẽ giới thiệu chi tiết và so sánh chất lượng quang học của 3 ống kính này cùng những trải nghiệm cá nhân sau một thời gian sử dụng để giúp các bạn có cái nhìn đầy đủ về những ống kính này.

   Về lai lịch của ba ống kính này thì IRIX 15mm f/2.4 là ống kính ra đời gần đây nhất (2016), được thiết kế bởi một hãng sản xuất ống kính mới toanh trên thị trường tên là TH Swiss (Thụy Điển) và được sản xuất ở Hàn Quốc. Mặc dù có nhiều đồn đoán rằng Samyang là công ty chịu trách nhiệm sản xuất ống kính cho TH Swiss song không bên nào chính thức khẳng định thông tin này. IRIX 15mm f/2.4 cũng là sản phẩm đầu tiên trong series ống kính cùng tên nhắm tới người dùng DSLR với nhu cầu chụp cảnh (cùng với IRIX 11mm f/4). Hai ống kính còn lại là sản phẩm của Cosina Voigtlander (Nhật Bản), vốn đã là cái tên quen thuộc trên thị trường thiết bị nhiếp ảnh. Cosina bắt đầu sản xuất các máy ảnh rangefinder chất lượng cao vào năm 1999 và việc mua lại quyền sử dụng thương hiệu Voigtlander (từ Đức) là một mốc quan trọng trong chặng đường phát triển của công ty. Ống kính 15mm f/4.5 được Cosina sản xuất từ trước khi sử dụng thương hiệu Voigtlander nên một số ống kính từ thời kỳ đầu sản xuất vẫn mang tên Cosina (như ống kính sử dụng trong bài đánh giá này), mặc dù được thiết kế giống hệt các ống kính Voigtlander về sau. Là ống kính đầu tiên mang cái tên Voigtlander song sự thành công trên thị trường của ống kính 15mm f/4.5 đã dẫn tới sự phát triển liên tục và thay đổi về công nghệ chế tạo, nên cho tới nay đã có 3 phiên bản của ống kính này. Do sự phát triển nhanh của hệ thống máy ảnh không gương lật, song song với sự ra đời của phiên bản III (2015), Cosina cũng đã giới thiệu phiên bản III ngàm E của Super Wide-Heliar 15mm f/4.5 được tối ưu cho máy ảnh Sony full frame mirrorless.

   Do bài viết khá dài nên các bạn có thể click vào phần mình quan tâm để tới nội dung đó từ trong phần Mục lục bên dưới.
By Vsion team 21 Sep, 2017
   Một vấn đề người dùng máy ảnh sớm hay muộn cũng mắc phải là việc bụi bám lại trên bề mặt cảm biến và tạo ra các đốm màu đen khó chịu trên ảnh, nhất là khi chụp cảnh với khẩu độ nhỏ hoặc là chụp ngược sáng. Vấn đề này thậm chí còn xảy ra thường xuyên hơn với người dùng máy ảnh không gương lật do cảm biến luôn ở tình trạng tiếp xúc với không khí bên ngoài mà không được che bởi màn trập và gương lật như với máy DSLR. Cảm biến là bộ phận đặc biệt quan trọng của máy ảnh và có thể rất tốn kém khi bạn cần sửa chữa nên một câu hỏi đặt ra là khi phát hiện ra cảm biến bị bẩn, các bạn sẽ phải ra hàng làm vệ sinh hay có thể tự làm lấy được, hay mức độ bẩn nào và phương pháp nào bạn có thể tự xử lý lấy được mà vẫn đảm bảo an toàn cho máy ảnh. Trong bài biết này Vsion sẽ giới thiệu với các bạn một phương pháp là sử dụng bút đầu gel để lau bẩn cảm biến.
By Vsion team 19 Sep, 2017
   Hồi đầu năm nay, ngay sau khi Sony công bố ống kính FE 100mm f/2.8 STF GM OSS Macro thì trang rumors.camera cũng đã phát hiện ra Canon đã đăng ký bằng sáng chế cho 3 ống kính STF: 25mm f/1.4 , 35mm f/1.4 , 50mm f/2 , cùng với một ống kính STF khác được đăng ký từ 2016 là 135mm f/2 , tức là trước khi Sony công bố ống kính STF đầu tiên cho hệ máy ngàm E.

   Nếu các bạn chưa biết về hiệu ứng Smooth Trans Focus hay STF thì các bạn có thể đọc các bài viết sau của Vsion để hiểu rõ hơn: Ảnh hưởng của hiệu ứng STF tới khẩu độ và DOF , Đánh giá Laowa 105mm f/2 T3.2 STFĐiều gì làm cho ống kính Sony FE 100mm STF trở nên đặc biệt?

   Về căn bản, ống kính STF được trang bị một filter dạng ND sáng dần từ vành filter vào tâm (filter Apodization hay APD) để làm bokeh được làm mịn. Trong khi công nghệ này không còn mới mẻ với Sony và thậm chí một hãng làm ống kính lấy nét tay như Laowa cũng đã làm được thì các hãng lớn như Canon hay Nikon chưa từng có ống kính STF nào. Điểm khác biệt trong 4 bằng sáng chế này là thay vì dùng 1 filter APD, Canon sử dụng tận 2 filter APD , được đánh dấu F1 và F2 như trong các hình dưới.
By Vsion team 18 Sep, 2017
    Minolta 135mm f/2.8 STF , Sony FE 100mm f/2.8 GM STF OSS , Laowa 105mm f/2 STF , Fujifilm XF 56mm f/1.2 R APD là những ống kính Smooth Trans Focus hiện đang có trên thị trường, hay còn gọi là các ống kính STF. Điểm đặc biệt là các ống kính này có khả năng làm mịn bokeh bằng việc sử dụng Apodization Filter (APD) đặt ở trong ống kính. Loại filter này bản chất giống như filter ND (Neutral density) nhưng thay vì cản ánh sáng đồng đều trên toàn bộ bề mặt kính lọc, filter APD có màu đen từ rìa ngoài và trong dần vào tâm. Sự thay đổi này theo một gradient khác nhau tùy thuộc khả năng chế tạo và mức độ làm mịn bokeh mà nhà thiết kế muốn. Do ánh sáng đi qua phần rìa filter (thực chất là một thấu kính) bị chặn lại nên phần nét phân biệt bóng tròn bokeh và khu vực xung quanh cũng bị xóa nhòa và tạo cảm giác bokeh mịn hơn bình thường.
More Posts
Share by: