Ảnh hưởng của hiệu ứng STF đến khẩu độ và DOF

  • By Vsion team
  • 18 Sep, 2017
Thiết kế đặc biệt của Sony FE 100mm f/2.8 STF OSS GM Macro với kính lọc APD ở giữa ống kính
    Minolta 135mm f/2.8 STF , Sony FE 100mm f/2.8 GM STF OSS , Laowa 105mm f/2 STF , Fujifilm XF 56mm f/1.2 R APD là những ống kính Smooth Trans Focus hiện đang có trên thị trường, hay còn gọi là các ống kính STF. Điểm đặc biệt là các ống kính này có khả năng làm mịn bokeh bằng việc sử dụng Apodization Filter (APD) đặt ở trong ống kính. Loại filter này bản chất giống như filter ND (Neutral density) nhưng thay vì cản ánh sáng đồng đều trên toàn bộ bề mặt kính lọc, filter APD có màu đen từ rìa ngoài và trong dần vào tâm. Sự thay đổi này theo một gradient khác nhau tùy thuộc khả năng chế tạo và mức độ làm mịn bokeh mà nhà thiết kế muốn. Do ánh sáng đi qua phần rìa filter (thực chất là một thấu kính) bị chặn lại nên phần nét phân biệt bóng tròn bokeh và khu vực xung quanh cũng bị xóa nhòa và tạo cảm giác bokeh mịn hơn bình thường.
Giải thích cơ chế làm mềm bokeh của ống kính STF với kính lọc Apodization (APD)
   Hiện nay ống kính Sony 100mm f/2.8 GM là ống kính có filter APD tốt nhất do mức độ cản ánh sáng đi qua vùng rìa thấu kính rất cao mà hệ quả là lượng ánh sáng đi qua ống kính chỉ tương đương T5.6 , trong khi ống kính có khẩu độ f/2.8 (giảm  2 stop ). Thế hệ trước của FE 100mm GM là ống kính Minolta/Sony 135mm f/2.8 STF có mức truyền sáng tương đương T4.5  (giảm  1.37 stop ) nên mức độ làm mịn không bằng ống kính mới nhất này của Sony.
Ảnh chụp bằng Sony FE 100mm f/2.8 STF OSS GM Macro
   Tuy nhiên câu hỏi đặt ra là khẩu độ hiệu dụng hay khẩu độ thực tế của ống kính STF , ví dụ như trong trường hợp của FE 100mm GM, thực ra là bao nhiêu, và hệ quả là độ sâu trường ảnh (DOF) của ống kính dạng này sẽ như thế nào so với ống kính thường không dùng filter APD?

   Để trả lời câu hỏi này, chúng ta hãy cùng quay lại định nghĩa cơ bản về khẩu độ và công thức tính DOF.

   Về cơ bản, khẩu độ của một ống kính ( f- number, ký hiệu là N ) được xác định bằng tỷ lệ của tiêu cự ống kính (f) chia cho đường kính lỗ khẩu (D) hay N = f/D.  Trong công thức tính này, lỗ khẩu được định nghĩa là đường kính vòng tròn giới hạn ánh sáng nằm ở trung tâm của ống kính (vị trí trung tâm này khác nhau tùy thiết kế của từng ống kính). Vì chỉ là một vòng tròn vật lý nên ánh sáng đi qua lỗ tròn này không bị suy giảm về cường độ. Tuy nhiên, trong trường hợp của ống kính STF, do filter APD cản khá nhiều ánh sáng từ vùng rìa "lỗ tròn" này nên thực tế chúng ta không thể dùng đường kính vật lý của filter APD để áp dụng cho công thức tính.

   Trong trường hợp ống kính 100mm GM, giá trị đường kính D này sẽ là một giá trị nằm giữa 17.8 mm (100 mm / 5.6) và 35.7 mm (100 mm / 2.8) và chúng ta chỉ có thể tính chính xác được nếu biết gradient màu đen mà Sony dùng cho filter APD, hoặc xác định bằng thực nghiệm thông qua DOF. Nói cách khác, khẩu độ hiệu dụng với ống kính STF sẽ luôn luôn nhỏ hơn khẩu độ của ống kính khi không có filter APD do đường kính lỗ khẩu thực tế không bằng đường kính lỗ khẩu vật lý. Như vậy giá trị N của ống kính STF lớn hơn giá trị N của ống kính tương đương không có filter APD .

   Nói tới độ sâu trường nét DOF, công thức tính các bạn có thể xem ở dưới, với  ftiêu cự (tính bằng mm), Nkhẩu độ (ví dụ như 2.8),  cCircle of confusion (giá trị này cố định theo từng loại cảm biến máy ảnh và chúng ta không cần quan tâm tới trong bài viết này) và s là khoảng cách từ máy ảnh tới điểm lấy nét.
   Như vậy, nếu hai ống kính có cùng tiêu cự ( f ), sử dụng cùng một máy ảnh (có giá trị Circle of confusion hay c giống nhau), lấy nét với khoảng cách như nhau (cùng giá trị  s ) thì ống kính nào có giá trị khẩu độ N lớn hơn sẽ có DOF dày hơn trong cùng một điều kiện chụp . Như đã nói ở trên, khẩu độ N của ống kính STF lớn hơn khẩu độ thường nên hệ quả là độ dày DOF của ống kính STF sẽ lớn hơn ống kính thường (và mỏng hơn thấu kính có giá trị f-stop tương đương T-stop của ống kính STF, trong trường hợp của 100mm GM là f/5.6).
   Trong thực tế, đánh giá trên trang Imaging-resource đã khẳng định DOF của ống kính FE 100mm GM tương đương khoảng f/4 (trong khi khẩu độ thiết kế là f/2.8 và T-stop là T5.6). Do gradient của filter APD giảm mức cản sáng dần từ rìa vào tâm nên một cách tính nhanh khẩu độ và DOF hiệu dụng của ống kính STF là lấy trung bình (khẩu độ lớn nhất + T-stop lớn nhất) . Ví dụ như FE 100mm GM có khẩu độ và DOF hiệu dụng là (2.8 + 5.6) / 2 = 4.2
Mặc dù có filter APD làm mịn bokeh yếu hơn FE 100mm GM nhưng Minolta/Sony 135mm f/2.8 STF được lợi thế "xóa phông" bằng tiêu cự dài hơn nên hiện nay vẫn là ống kính cho hiệu ứng tốt nhất.
Dr. Fox
Bài viết do Dr. Fox thực hiện
Nghiêm cấm đăng lại trên các website hay ấn phẩm khác
*** Để có thể comment bằng Disqus, đầu tiên các bạn cần đăng nhập bằng Facebook bằng cách click vào biểu tượng Facebook ở dưới
Bài viết mới

Vsion.vn

By N.Đ.Phan 12 Jan, 2018
Ricoh GR - ông vua của nhiếp ảnh đường phố. 

Nếu bạn là người yêu nhiếp ảnh đường phố, bạn không thể không biết đến Ricoh GR. Chiếc máy ảnh bỏ túi được, có kích cỡ như những chiếc Point and Shoot nhưng lại mang trong mình cảm biến "khá lớn" crop APS-C và ống kính fix 18mm f/2.8 (tương đương góc nhìn 28mm trên Fullframe). Chỉ với 2 thông số vậy thôi cũng đã đủ thấy sức hấp dẫn của nó như thế nào.

Ricoh GR là sự lựa chọn của rất nhiều nhiếp ảnh gia nổi tiếng dùng cho chụp đường phố. Trong số đó có lẽ không thể không kể đến Eric Kim, một nhiếp ảnh gia người Mỹ, gốc Hàn (và có một cô vợ gốc Việt Nam). Eric khá nổi tiếng với những bài viết blog của mình về nhiếp ảnh đường phố, những workshop hướng dẫn và chia sẻ kinh nghiệm chụp ảnh đường phố khá hấp dẫn thú vị. Và Ricoh GR là chiếc máy được Eric sử dụng nhiều nhất và yêu thích nhất dành cho mục đích của mình, mặc dù đã trải qua cực kỳ nhiều những siêu phẩm và những chiếc máy nổi tiếng khác, kể cả Leica M6 hay Leica M9.

Vậy điều gì làm cho Ricoh GR hấp dẫn đến như vậy? Đã có rất nhiều bài viết, đánh giá về chiếc máy này, bản thân Eric cũng đã sống ở Việt Nam một khoảng thời gian không ngắn và có những workshop chia sẻ về điều này ở đây. Tuy nhiên tôi cũng xin tóm tắt lại với một số điểm chính như sau:

1. Ricoh GR rất bé , là một chiếc máy ảnh có thể đút vào túi quần bò của bạn. Đây là chiếc máy thứ 2 tôi cảm thấy có thể đút túi được và chụp một cách thoải mái nhất trên đường phố (chiếc máy còn lại là series RX100 của Sony). Và vì GR rất nhỏ, nên khi bạn cầm chụp trên phố, sẽ chẳng có ai để ý đến bạn đang làm gì hay cảm thấy khó chịu. Riêng điểm này thôi đã đủ để GR là một chiếc máy tuyệt vời với người chụp ảnh phố, và nó cũng rất thích hợp với những ai thích du lịch nhẹ nhàng.
By N.Đ.Phan 05 Jan, 2018
Máy ảnh Compact, máy ảnh PnS (Point and Shoot) hay máy ảnh phổ thông là những cụm từ có lẽ rất quen thuộc đối với đại đa số cộng đồng trong những năm 1990 hay 2000. Đó là thời điểm mà sự phổ biến của DSLR hay Mirrorless vẫn là những thứ xa xỉ ít có ai biết đến. Trên thực tế, cụm từ hay thao tác "ngắm và chụp" (Point and Shoot) thật ra vẫn rất phổ biến hiện nay, đó là sự "đơn giản" cần thiết để chụp một bức ảnh đẹp với số đông, những người  "không quá quan tâm" đến nhiếp ảnh. Những chiếc Compact vẫn có chỗ đứng nhất định, những chiếc Smartphone vẫn là những "máy ảnh" thuận tiện nhất, và kể cả những siêu phẩm đắt đỏ ngày nay cũng dần tối giản hóa, cố gắng đem lại trải nghiệm đơn giả nhưng cho ra những bức hình xuất sắc nhất, và những thiết bị đạt được cái yêu cầu tưởng chừng như dễ dàng đó lại có những mức giá cao ngất ngưởng (ví dụ như Leica Q hay RX1R mark II). 

Nói lan man như vậy với mục đích chính là hôm nay, người viết muốn chia sẻ một chút trải nghiệm của bản thân với một sản phẩm không hề mới, nhưng vẫn rất tốt và thực sự thú vị, chiếc máy ảnh Compact Sony RX100 Mark III. 
By Dr. Fox 26 Dec, 2017
   Từ khi khái niệm bokeh (đọc là bô kêy) để chỉ vùng chi tiết không được lấy nét trong một tấm hình được ra đời, người ta thường chỉ phân biệt bokeh có mịn hay không, tức là các chi tiết bokeh có đường viền xác định rõ ràng với khu vực xung quanh hay không, bokeh có tròn hay không, hay bokeh có xoáy hay không...  nhưng càng về sau, khi nhắc tới các ống kính hiện đại hơn người ta lại nhắc thêm tới một loại bokeh nữa rất oái oăm, là bokeh ... vân hành, hay bokeh củ hành ( onion ring bokeh ). Đây là dạng bokeh có những đường vân xoáy hoặc đường tròn đồng tâm nằm trong bóng bokeh, rất giống các đường vân của củ hành khi thái ngang (như ở hình đầu tiên). Không phải ống kính nào cũng tạo ra dạng bokeh vân hành như thế này và cũng trong những điều kiện độ sáng và bóng tròn bokeh lớn nhất định thì chúng ta mới có thể thấy rõ, nhưng rõ ràng phần lớn mọi người đều không thích sự xuất hiện của những đường vân này trong khung hình của mình. 

   Hình bên dưới, nếu các bạn còn nhớ, là hình mình so sánh bokeh của hai ống kính SLR Magic 35mm f/1.2Samyang 35mm f/1.4 có dạng bokeh rất khác nhau, trong đó bokeh của Samyang có dạng vân hành rất rõ, còn tuyệt nhiên ống kính SLR Magic không tạo ra bokeh dạng này. Điểm khác biệt quan trọng giữa hai ống kính này là SLR Magic không sử dụng thấu kính phi cầu trong thiết kế, còn Samyang có sử dụng 1 thấu kính phi cầu ( Aspherical hay ASPH ) như phần màu vàng nhạt trong bản vẽ thiết kế.
By Dr. Fox 22 Dec, 2017
   Trong bài viết trước, Vsion đã có dịp giới thiệu với các bạn ống kính IRIX 15mm f/2.4 và so sánh chất lượng với 2 ống kính Voigtlander 15mm f/4.5 ( đọc bài viết ). Tuy nhiên IRIX 15mm là ống kính DSLR nên có thể người dùng máy ảnh DSLR (Canon, Nikon, Pentax...) sẽ có câu hỏi về chất lượng của ống kính này so với Samyang 14mm f/2.8 , vốn là ống kính siêu rộng (ultrawide) giá rẻ vốn đã có mặt trên thị trường một thời gian. Trong bài viết này, Vsion sẽ đánh giá chi tiết Samyang 14mm f/2.8 và so sánh chất lượng với IRIX 15mm f/2.4 để các bạn có thể quyết định được ống kính nào phù hợp với mình hơn trong phân khúc này. Để tìm hiểu chi tiết hơn về IRIX 15mm thì các bạn có thể đọc ở bài viết trước theo link ở trên.

   Kể từ khi ra đời vào năm 2009, Samyang 14mm f/2.8 là ống kính fix lấy nét tay duy nhất có tiêu cự 14mm trên thị trường, đồng thời cũng là ống kính siêu rộng không phải fisheye (rectilinear) rẻ nhất cho máy ảnh DSLR full frame. Samyang 14mm f/2.8 phiên bản đầu tiên có viền màu vàng và phiên bản hiện nay trên thị trường có viền màu đỏ (dưới nhiều cái tên khác nhau như Rokinon , Bower , Walimex , Polar , Pro Optics ). Ngoài ra, ống kính này còn có hai phiên bản cine dùng cho quay phim với thiết kế bên ngoài có vòng lấy nét và vòng chỉnh khẩu dạng bánh răng, khẩu độ biểu diễn theo T-stop (14mm T3.1) và giá đắt hơn bản thường khoảng 1-2 triệu đồng (bản VDSLR) còn bản chuyên nghiệp hơn mang tên XEEN , có giá khoảng 50 triệu đồng. Tuy nhiên, tất cả các phiên bản được nhắc tới ở trên đều có cùng thiết kế và chất lượng quang học . Các ống kính Samyang dành cho máy DSLR như 14mm f/2.8 sẽ có nhiều phiên bản với phần ngàm khác nhau (và độ dài, khối lượng giữa các bản này cũng hơi khác nhau một chút) và trong bài đánh giá này, mình dùng bản dành cho Canon EF và dùng trên máy Sony A7ii qua ngàm Canon EF-Sony NEX  Viltrox II . Ống kính IRIX 15mm f/2.4 cũng có ngàm Canon và sử dụng chung ngàm chuyển này để thực hiện so sánh.

   Hiện nay, Samyang 14mm f/2.8 đã có phiên bản có khả năng AF dành cho máy Sony không gương lật ngàm Ephiên bản chất lượng cao Samyang XP 14mm f/2.4 (cũng là ống kính MF, ngàm DSLR). Các phiên bản này ra đời sau và đều được cải thiện chất lượng so với Samyang 14mm f/2.8 bản MF đầu tiên này, tuy nhiên chất lượng các ống kính này sẽ được đánh giá sau khi Vsion có điều kiện.
By Dr. Fox 13 Dec, 2017
   Với những người mới làm quen với nhiếp ảnh hay mới thay đổi thiết bị với kích cỡ cảm biến, tiêu cự thay đổi thì có những câu hỏi đã trở nên rất phổ biến như: Với tiêu cự này thì phải chụp bán thân / toàn thân từ cách bao xa? Ống kính 85mm f/1.2 với 135mm f/2 để chụp ra cùng khung hình thì khi dùng ống 135mm phải lùi thêm bao xa? Hai ống này có mức độ "xóa phông" khác nhau như thế nào?... Những câu hỏi này có thể giúp người dùng hình dung được hiệu ứng và khoảng không gian cho phép để sử dụng một bộ thiết bị nhất định, nhưng có phải ai cũng có đủ kinh nghiệm để trả lời những câu hỏi đó chính xác không?

   Để đáp ứng cho nhu cầu này,  Michael Bemowski  đã viết ra một phần mềm giả lập hiệu ứng ảnh tên là DOF simulator chạy trên nền tảng Web hoặc Android. Các bạn có thể vào địa chỉ:  https://dofsimulator.net/en/  (phiên bản trên Web) hoặc download phần mềm về thiết bị chạy Android qua link sau:  https://play.google.com/store/apps/details?id=pl.michalbemowski.dofsimulator&hl=en

   Trong bài viết này, Vsion sẽ hướng dẫn các bạn dùng phần mềm này để trả lời những câu hỏi như ở trên. Khi bạn vào trang Web của DOF simulator thì bạn sẽ thấy giao diện như ở dưới. Mình sẽ giải thích vai trò của các thông số theo các phần 1, 2, 3 như đánh dấu ở bên trái hình.
By N.Đ.Phan 11 Dec, 2017
Trải nghiệm với lens Contax G trên hệ máy Sony mirrorless tốt hay không? Chất lượng của lens Contax G như thế nào? Có xứng đáng để sử dụng và đầu tư các loại ngàm chuyển đắt tiền hay không? Câu hỏi đã được đặt ra khá nhiều trên các group ảnh và Vsion xin đưa ra một câu trả lời ngắn gọn sau trước khi đi vào bài viết - KHÓ CÓ ỐNG KÍNH MF CỔ NÀO CÓ THỂ VƯỢT QUA CHẤT LƯỢNG CỦA CONTAX G TRONG CÙNG TẦM GIÁ. 

Tại sao lại là Sony? 
Contax G chỉ có thể chơi trên máy số thông qua những chiếc máy mirrorless, và Sony là hệ thống duy nhất có Fullframe mirrorless để mang lại trải nghiệm chính xác và tuyệt vời nhất dành cho Contax G. 

Vậy tại sao lại cần trải nghiệm Contax G?  Contax G vẫn là lựa chọn hàng đầu của người viết cho một hệ ống kính với chất lượng quang học tuyệt vời, giá thành hợp lý, có khả năng AF với Sony A7 series, cực kỳ nhỏ gọn và một lý do rất quan trọng khác... hệ máy và ống kính Contax G rất đẹp và sang trọng. 
More Posts
Share by: