Đánh giá Laowa 105mm f/2 T3.2 Smooth Trans Focus - ống kính STF bình dân

  • By Vsion team
  • 30 Aug, 2017
   Cái tên Laowa hẳn là còn xa lạ với nhiều người dùng máy ảnh ở Việt Nam nhưng trên thế giới công ty mới 4 năm tuổi đời này của Trung Quốc đã ghi dấu ấn với những sản phẩm độc đáo có chất lượng tốt. Laowa là tên thương hiệu gần đây mới được sử dụng, còn trước đó người ta biết đến sản phẩm của công ty này dưới cái tên Venus (Anhui Changgeng Optics Technology Co., Ltd, hay Venus Optics). Một đặc điểm nổi bật của Venus là hãng chuyên sản xuất các ống kính lấy nét bằng tay (MF) để phục vụ cho các nhu cầu chuyên dụng như chụp Macro hay Chân dung đặc tả. Điểm qua 6 ống kính Venus từng sản xuất cho đến nay, chúng ta sẽ thấy điều này rất rõ: 60mm f/2.8 2X Ultra Macro (cho tỷ lệ phóng đại 2:1); 15mm f/4 Macro (macro góc rộng); 12mm f/2.8 Zero-D (ống siêu rộng ít méo), 7.5mm f/2 và 15mm f/2 Zero-D (hai ống góc rộng khẩu lớn nhất từ trước tới nay), và ống kính Vsion sẽ đánh giá trong bài viết này: 105mm f/2 Smooth Trans Focus (STF) chuyên chụp chân dung với hiệu ứng làm mịn bokeh. Laowa 105mm f/2 STF được giới thiệu vào năm 2016 và có thể nói là sản phẩm chủ lực của công ty cho tới nay, cũng là sản phẩm khiến nhiều người biết tới tên tuổi công ty. Trong bài viết này, mình sẽ tiến hành đánh giá ống kính này với phiên bản ngàm Sony E khi dùng với máy Sony A7 mark II.
Các ống kính hiện đã có mặt trên thị trường của Laowa (Nguồn: http://www.venuslens.net)
Hiệu ứng làm mịn bokeh của ống kính STF
   Trước hết mình sẽ giúp các bạn hiểu về đặc tính Smooth Trans Focus (STF) của ống kính này và tại sao nó là điểm khác biệt nhất của ống kính này.

   Laowa 105mm f/2 không phải ống kính đầu tiên có thiết kế STF mà đây là phát minh (và đăng ký bản quyền) của Minolta vào những năm 1980. STF có thể làm cho vùng bokeh (vùng không nét) trở nên mịn màng hơn, với các nét viền bokeh bị làm nhòe và không còn ranh giới sắc nét giữa các mảng màu. Cơ chế của STF được giải thích trong hình minh họa ở bên dưới.
Giải thích cơ chế làm mềm bokeh của ống kính STF với kính lọc Apodization (APD)
   Trong các ống kính bình thường (hình trên), ánh sáng từ một điểm sáng khi đi qua thấu kính sẽ hội tụ ở phía bên kia thấu kính và nếu điểm này nằm trên mặt phẳng nhận hình ảnh (film hay cảm biến) hay nằm trong giới hạn độ sâu trường ảnh DOF thì chúng ta sẽ nhận được một điểm nét, còn nếu không thì nón ánh sáng tạo bởi điểm sáng này đi qua thấu kính sẽ cắt mặt phẳng nhận sáng theo một thiết diện có hình tròn hoặc bầu dục (thông thường). Hình tròn này chúng ta vẫn thường gọi là bokeh (hay chính xác hơn thì nó là bóng bokeh và là điểm nhấn của bokeh vì bokeh thực ra là toàn bộ phần hình ảnh không nằm trong vùng nét). Do ánh sáng đi qua thấu kính thường có mức độ truyền qua gần tương đương nhau ở vùng tâm và rìa thấu kính nên chúng ta sẽ nhận được bóng bokeh có độ sáng đồng đều từ tâm ra rìa hình tròn (hoặc đôi khi có viền sáng do thấu kính chữa cầu sai).

   Khi ống kính được trang bị kính lọc Apodization (APD) với bản chất là một dạng kính lọc ND (Neutral density) với gradient màu đen tăng dần từ tâm ra phía viền bao của hình tròn. Với dạng gradient này, ánh sáng đi qua rìa ngoài thấu kính sẽ có mức độ truyền sáng thấp hơn phần tâm hình, và mức độ thay đổi này rất đều (mức độ tùy thuộc khả năng gia công kính lọc APD của công ty). Hệ quả của việc sử dụng kính lọc này là nón ánh sáng sẽ có cường độ sáng ra phía ngoài biên giảm dần và bóng bokeh khi hình thành cũng có có phần rìa biến mất dần, hay nói cách khác là bokeh được làm mịn để xóa đi ranh giới giữa các chi tiết. 

   Cho tới nay, đã có 5 ống kính sử dụng công nghệ STF:

  • Minolta AF (ngàm Sony A) 135mm f/2.8 T4.5 (1999) - giá $1100
  • Sony (ngàm Sony A) 135mm f/2.8 T4.5 (phiên bản thay vỏ của Minolta AF, công bố vào năm 2006) - giá $1400
  • Fujifilm XF 56mm f/1.2 R APD (2014) - giá $1500
  • Laowa 105mm f/2 STF T3.2 (2016) - giá $699
  • Sony FE 100mm f/2.8 STF OSS GM T5.6 (2017)- giá $1500

  Trong đó, Laowa 105mm f/2 hiện nay là ống kính STF duy nhất có thể dùng được với cả máy ảnh DSLR (Canon, Nikon, Pentax) và mirrorless, cũng là ống STF rẻ nhất trên thị trường.
1. CÁC THÔNG SỐ KỸ THUẬT VÀ MỨC ĐỘ THUẬN TIỆN KHI SỬ DỤNG
Thông số kỹ thuật ống kính Laowa 105mm f/2 STF
Hãng sản xuất Laowa (Venus Optics)
Tiêu cự 105mm
AF/MF MF - lấy nét bằng tay
Ngàm ống kính Canon EF, Nikon F, Sony ngàm A và E, Pentax K
Khẩu độ lớn nhất f/2
T-stop T3.2 (tại f/2)
Khẩu độ nhỏ nhất f/22 (hoặc T8 khi dùng lỗ khẩu T-stop)
Khoảng cách lấy nét gần nhất 90 cm
Thiết kế đặc biệt Kính lọc Apodization
Số vòng khẩu độ 2 lỗ khẩu dạng tròn
Số lá khẩu 14 lá khẩu (lỗ khẩu T-stop)
13 lá khẩu (lỗ khẩu f-stop)
Thiết kế ống kính 11 thấu kính trong 8 nhóm (3 thấu kính tán xạ siêu thấp ELD, 1 thấu kính chiết suất cao HR)
Đường kính filter 67 mm
Kích thước 98,9 mm x 76 mm
Khối lượng Khoảng 745 g (sai khác tùy thuộc loại ngàm)
Thời điểm công bố 2016
Giá vào thời điểm công bố $700
   Khi mua ống kính Laowa 105mm f/2 STF, các bạn sẽ nhận được ống kính đi kèm nắp trước, sau và hood rời đường kính 67mm bằng nhựa (tuy nhiên trong bản mình có để đánh giá thì không có hood). Nếu các bạn đang không dùng một trong các máy ảnh Canon DSLR, Nikon DSLR, Pentax DSLR, Sony DSLT, Sony ngàm E thì các bạn có thể mua các bản DSLR và dùng thêm ngàm chuyển. Giống như các ống kính DSLR của Samyang, mặc dù Laowa 105mm f/2 có ngàm cho máy Sony không gương lật ngàm E, thực chất đây chỉ là bản nối dài ống kính được thiết kế cho máy DSLR (đây là hạn chế của các công ty nhỏ không đủ khả năng sản xuất nhiều ống kính thiết kế riêng cho các loại máy khác nhau).
Phiên bản ngàm E của Laowa 105mm f/2 STF thực chất là phiên bản nối dài thêm ở phía sau của ống kính ngàm Nikon, Canon (giống như Samyang).
Ống kính Laowa 105mm f/2 STF khá nặng và hơi dài so với thân máy A7ii nên sẽ bị chúc xuống dưới nếu ống kính không được đỡ.
   Với thiết kế sử dụng phần lớn là kim loại, ống kính này khá nặng (gần 800 g) mặc dù chỉ dài bằng 1 gang bàn tay. Bản ngàm E mà mình dùng được gia công ngàm rất chuẩn nên ghi gắn lên Sony A7ii thì ống kính rất chắc chắn. Cũng vì khối lượng khá nặng nên khi sử dụng mình luôn phải đỡ phần đầu của ống kính để cả bộ máy ảnh không bị chúc về phía trước. Là một ống kính MF nên thiết kế ống kính cũng không có nhiều điểm đặc biệt ngoài 2 vòng khẩu độ thay vì một vòng như các ống kính thông thường khác. Một vòng khẩu độ nằm ở phía trước được đánh dấu T-stop (tạm gọi là vòng khẩu T-stop ) xoay ngược chiều kim đồng hồ để giảm khẩu và không phát ra tiếng khi xoay (clickless). Vòng khẩu này chỉ hạ được T-stop xuống T8 và được thiết kế chủ yếu cho quay phim (có thể thay đổi khẩu độ rất êm mà không phát ra tiếng). Vòng khẩu độ thứ hai nằm gần phía sau ống kính hơn, là vòng khẩu độ bình thường với đánh dấu khẩu độ từ f/2 xuống f/22 (khép được khẩu sâu hơn nhiều vòng khẩu T-stop). Vòng khẩu này phát ra tiếng click mỗi khi hạ một khẩu và bạn phải xoay nó theo chiều kim đồng hồ (ngược với vòng khẩu T-stop) để hạ khẩu. Chúng ta tạm gọi vòng này là vòng khẩu f-stop .

   Để tạo ra bóng bokeh tròn trịa ở tất cả mọi khẩu độ, hai lỗ khẩu tương ứng với hai vòng chỉnh khẩu này đều có rất nhiều lá khẩu cong xếp sít nhau (13 lá khẩu ở lỗ khẩu f-stop và 14 lá khẩu ở lỗ khẩu T-stop). Chúng ta có thể khép hai vòng khẩu ở mức độ khác nhau, tuy nhiên chỉ vòng khẩu nào có giá trị T-stop/f-stop nhỏ hơn mới tác động tới hình ảnh nhận được. Để phân biệt rõ hơn T-stop và f-stop, mời các bạn đọc bài viết của Vsion
Lỗ khẩu T-stop phía trước (hình trái) và lỗ khẩu f-stop phía sau (hình phải) dạng tròn của Laowa 105mm STF
   Vòng lấy nét của Laowa 105mm rất rộng, có dạng họa tiết song song khá bám tay, cùng với vòng quay rất rộng (khoảng 270 độ để xoay từ điểm gần nhất tới vô cực) nên việc lấy nét bằng tay với ống kính này khá thoải mái. Tuy thế, độ lỳ của vòng lấy nét khá cao nên cần dùng lực nhiều hơn bình thường để xoay vòng. Với thiết kế này, mình có thể lấy nét rất chính xác, nhưng do khối lượng khá lớn của ống kính (không cân bằng với máy) và độ lỳ của vòng lấy nét hơi cao nên rất dễ mỏi tay khi phải chụp liên tục và thao tác không được nhanh cho lắm. Nếu Laowa làm vòng này dễ xoay hơn một chút thì chắc sẽ hợp lý hơn. 
Hiệu ứng của kính lọc APD có thể quan sát thấy khi nhìn qua ống kính, với gradient tối dần về phía rìa thấu kính.
   Khi nhìn từ đằng trước hoặc đằng sau ống kính Laowa 105mm, các bạn có thể dễ dàng nhìn thấy hiệu ứng của kính lọc APD với viền tối xung quanh phần rìa thấu kính và gradient sáng dần vào tâm thấu kính. Mức độ cản ánh sáng của kính lọc này hiện nay tương đương của Minolta AF (làm giảm khoảng 1.35-1.37 stop, tuy nhiên vẫn không bằng Sony GM 100mm f/2.8 STF OSS (khoảng 2 stop), nên khi nhìn qua ống kính Sony GM 100mm, các bạn sẽ thấy còn tối hơn thế này. Để đạt hiệu quả cao nhất thì vòng khẩu T-stop được đặt ngay sát kính lọc APD này.
Cận cảnh kính lọc APD bên trong ống kính Laowa 105mm STF
   Có một điều cần lưu ý khi sử dụng Laowa 105mm STF là mặc dù ống kính không thay đổi độ dài thân ống khi lấy nét (không thò thụt) nhưng các nhóm thấu kính vẫn di chuyển. Nhóm thấu kính trước sẽ nhô ra sát vành trước ống kính khi lấy nét gần và thụt sâu vào thân ống kính khi lấy nét xa. Khi kính trước thụt vào, các bạn sẽ để ý thấy có một rãnh hở giữa nhóm thấu kính và thân ống kính (mũi tên màu cam ở hình dưới) để lộ cấu tạo bên trong với vòng bi và khá nhiều dầu bôi trơn. Nếu các bạn không cẩn thận thì phần dầu bôi trơn này có thể dính ra ngoài, làm bẩn tay và bẩn ống kính, cũng như tiềm ẩn việc hút bụi bẩn vào bên trong ống kính trong quá trình sử dụng. Vì thế nên nếu bạn đang không dùng ống kính, tốt nhất là để nó ở mức nét gần, sao cho phẩn rãnh này bị che đi.
Nhóm thấu kính trước và sau của Laowa 105mm STF di chuyển khi thay đổi điểm lấy nét (nhưng vỏ ống kính không thay đổi chiều dài). Ở khoảng cách lấy nét xa, có một rãnh hở giữa thân ống kính và thấu kính trước, có thể bị lan dầu bôi trơn làm bẩn lens.
   Các ống kính của Laowa hiện nay đều có một vòng màu xanh da trời để đánh dấu đặc trưng cho ống kính. Trên thân ống kính, ngoài màu xanh nước biển còn có màu da cam đánh dấu khoảng cách lấy nét (đơn vị inch) và chữ Smooth Trans Focus màu xanh lá nên mặc dù thiết kế ống kính rất chắc chắn, diện mạo này khá lòe loẹt và nó nói cho người dùng đây không phải một sản phẩm đắt tiền... Và đúng là Laowa 105mm f/2 mặc dù giá không thấp (khoảng 15 triệu đồng) nhưng vẫn là ống kính STF rẻ nhất hiện nay. Tuy vậy, đôi lúc chất lượng ống kính không đồng nhất với ấn tượng bề ngoài. 
Thân ống kính được làm bằng kim loại chắc chắn, sơn đen bóng và dòng chữ Smooth Trans Focus được tô màu xanh lá rất nổi bật.
2. CHẤT LƯỢNG QUANG HỌC VÀ SO SÁNH
2.1. Đặc trưng tái tạo màu và độ nét (so với Samyang 135mm f/2)

   Ấn tượng đầu tiên về ống kính này là màu tạo ra hơi lạnh so với nhiều ống kính khác (nhưng vẫn chưa lạnh như màu của Zeiss). Khi so sánh cùng Samyang 135mm f/2 (bản cine T2.2), các bạn có thể thấy màu của Laowa 105mm ngoài lạnh hơn còn nhạt hơn và kém tương phản hơn một chút.

Hình so sánh độ nét vùng trung tâm hình của Samyang 135mm và Laowa 105mm
   Xét về độ nét, mình so sánh độ nét tâm hình với Samyang 135mm f/2 vì đây là một trong những ống kính có độ nét cao nhất mình từng dùng và tiêu cự cũng khá gần 105mm. Như ở hình dưới các bạn có thể thấy là độ nét của cả hai ống kính này đều rất tuyệt vời và ngang ngửa nhau. Mặc dù Samyang có nhỉnh hơn một chút ở độ phóng đại cao này, chúng ta sẽ không thể phân biệt được sai khác ở kích cỡ ảnh thông dụng. Ngoài ra, cả hai ống kính đều được thiết kế để chụp ở khẩu lớn nhất nên độ nét không có thay đổi đáng kể khi hạ khẩu ống kính. Một điều thú vị là cả hai ống kính này đều có biểu hiện của nhiễu xạ nhẹ làm giảm độ nét từ khá sớm (từ f/8 trở đi). Với độ nét tốt như thế này, Laowa 105mm STF hoàn toàn có thể so với các ống kính chất lượng cao nhất trên thị trường hiện nay.
So sánh độ nét ở vùng trung tâm hình của Samyang 135mm f/2 và Laowa 105mm f/2 STF
2.2. Khoảng cách lấy nét gần nhất và tỷ lệ phóng đại tối đa

   Với khoảng cách lấy nét gần nhất là 90 cm, Laowa 105mm f/2 STF có mức độ lấy nét gần ở mức trung bình so với các ống kính khác cùng tiêu cự. Ở khoảng cách lấy nét này, ống kính có thể chụp phóng đại ở mức 0.16X, không đạt tới mức macro nhưng cũng đủ cho các nhu cầu chụp close up côn trùng, hoa lá.

A7ii | f/2 | ISO100 | Ảnh đã chỉnh màu
2.3. Độ méo hình và mức độ tối góc
   Tương tự như phần lớn các ống kính tele, độ méo hình (distortion) của Laowa 105mm là gần như bằng 0, nên ngoài mục đích sử dụng chính là chụp chân dung, các bạn hoàn toàn có thể dùng ống kính này để chụp cảnh ở khoảng cách xa để tận dụng mức độ nén không gian của ống kính tele và mức độ méo hình rất thấp này.
Laowa 105mm f/2 STF có độ méo hình gần bằng 0
   Mặc dù có khẩu độ khá lớn f/2 nhưng mức độ tối góc của Laowa 105mm STF khá thấp ngay từ khi mở khẩu hết cỡ. Hiện tượng tối góc giảm khi bạn hạ khẩu độ và từ f/5.6 bạn sẽ không còn nhận thấy tối góc với ống kính này nữa. Trong thực tế với cảnh phức tạp và ánh sáng đầy đủ, bạn sẽ gần như không bao giờ thấy tối góc.
Laowa 105mm f/2 STF có mức độ tối góc nhẹ và hạ khẩu nhỏ hơn f/5.6 thì mức độ tối góc gần như bằng 0

   Tuy nhiên, ống kính này có một điểm đặc biệt mà các bạn cần lưu ý khi sử dụng, đó là hiện tượng tối phần trên ảnh khi chụp ở tốc độ cao mà bật màn trập điện tử (Electronic first curtain). Đây là đặc tính mình phát hiện ra khi chụp liên tục ở ngoài trời nắng mà để khẩu độ lớn (tức là tốc độ màn trập sẽ cao) nhưng không tắt màn trập điện tử. Cơ chế của hiện tượng này mình chưa tìm hiểu được rõ ràng, nhưng khả năng cao là nó liên hệ với gradient của tấm lọc APD (phía ngoài tối hơn phía trong) và cơ chế rolling shutter đọc thông tin pixel lần lượt theo từng hàng của cảm biến CMOS. Như trong bài đánh giá Samyang XP 85mm f/1.2 mình đã nhắc tới, việc bật màn trập điện tử khi chụp với khẩu độ lớn mà điều kiện nhiều ánh sáng (trời nắng) còn làm bokeh bị khuyết, nên khi dùng Laowa 105mm STF, tốt nhất khi chụp ban ngày bạn nên tắt màn trập điện tử. Còn nếu bạn vẫn để màn trập điện tử thì ở mức tốc độ chậm nhất định, hiện tượng này sẽ không còn đáng lưu tâm nữa.

Với ống kính STF, nếu bạn sử dụng màn trập điện tử ở tốc độ cao thì phần trên ảnh sẽ bị tối như hình bên trái.
   Dưới đây là một số hình ảnh mình chụp bằng Laowa 105mm STF với màn trập điện tử khi đi thăm Colorado. Phần lớn ảnh chụp trong khoảng thời điểm này bị hỏng do mình chưa phát hiện ra đặc tính này của màn trập điện tử với ống STF, nhưng có một số ảnh ở tốc độ dưới 1/1000 giây thì mức độ tối này không đáng kể và ảnh hoàn toàn có thể sử dụng được.
F/2 | 1/6000 giây | Bật màn trập điện tử
F/2 | 1/2000 giây | Bật màn trập điện tử
F/4 | 1/800 giây | Bật màn trập điện tử. Ở mức tốc độ chậm hơn 1/800 giây tất cả ảnh chụp đều không gặp hiện tượng tối nửa trên
2.4. Độ cong trường ảnh (field curvature hay méo trường)

   Rất nhiều ống kính có mặt phẳng nét (DOF) không phải là một mặt phẳng song song với bề mặt cảm biến mà bị cong do bản chất thấu kính trong ống kính luôn có bề mặt cong nhất định. Ở mức độ cong/méo trường ảnh cao, bạn sẽ khó có thể lấy được nét cùng lúc chi tiết ở giữa hình và chi tiết nằm phía rìa hình. Tuy vậy, khá nhiều ống kính hiện đại đã giảm thiểu tối đa được lỗi này nên trường nét khá thẳng (trong đó có Laowa 105mm STF). Ngoài ra, độ cong trường nét nhỏ cũng ảnh hưởng tới đặc tính bokeh: ống kính có mức độ méo trường cao thường có bokeh xoáy về phía rìa, hay người ta còn gọi là hiệu ứng Petzval. Với Laowa 105mm, độ cong trường nét thấp đồng nghĩa với bokeh gần như không có xoáy.

Mức độ méo trường (field curvature) của Laowa 105mm f/2 STF rất thấp
2.5. Khả năng chống lóa và bóng sáng (flare and ghost)
   Đây có thể nói là "gót chân Asin" của Laowa 105mm STF, mặc dù ở gần hết các tiêu chí thì đây là một ống kính gần như hoàn hảo. Ống kính này có khả năng chống flare khá tệ (bằng hoặc kém hơn Samyang 135mm f/2). Thậm chí bạn không cần phải chụp trực tiếp vào nguồn sáng mạnh như mặt trời, chỉ cần ánh sáng hắt xiên cũng có thể làm chủ thể ảnh bị giảm tương phản và giảm cả độ nét. Khi dùng hood hay dùng tay che thì nguồn sáng xiên này sẽ được hạn chế đáng kể, nhưng khi chụp có phần lớn nguồn sáng trong hình thì không có cách nào hạn chế được flare.
Mức độ flare của Laowa 105mm f/2 STF khi chụp trực tiếp ánh sáng mặt trời ở khẩu độ f/2
   Có một điểm đặc biệt ở mức độ flare của Laowa 105mm STF là khi hạ khẩu độ, dường như ống kính trở nên nhạy cảm hơn với flare. Như ở hình dưới các bạn có thể thấy là flare chỉ xuất hiện khi hạ khẩu xuống f/5.6 hoặc nhỏ hơn.
Khi hạ khẩu độ, hiệu ứng làm mịn bokeh giảm dần và khả năng bị flare của Laowa 105mm f/2 STF ngày càng tăng
   Khi so sánh độ nét, độ tương phản ở chi tiết trên chủ thể (hình dưới), mặc dù độ nét không thay đổi đáng kể khi chúng ta hạ khẩu, flare có thể tác động mạnh làm giảm độ tương phản và độ no màu của chi tiết và làm giảm chất lượng ảnh.
Khung hình chụp so sánh độ nét ở các khẩu độ khác nhau. Hình bên trái dùng để đánh giá độ nét ở vùng trung tâm, hình bên phải dùng để đánh giá độ nét ở vùng rìa hình. Ô vuông màu xanh đánh dấu vị trí so sánh khi phóng đại.
   Để bổ sung cho phần đánh giá độ nét, theo hình so sánh ở dưới, chúng ta thấy rằng độ nét hình ở sát viền cũng xấp xỉ độ nét ở tâm hình ở tất cả mọi khẩu độ. Mặc dù thế, dù đặt chủ thể ở tâm hình hay rìa hình, chất lượng ảnh ở f/2 vẫn cao nhất do ít bị ảnh hưởng nhất của flare. Vì vậy, khi dùng ống kính này mà phải hạ khẩu độ, các bạn cần chú ý các nguồn sáng mạnh để tránh ảnh hưởng tới chất lượng ảnh.
So sánh độ nét ở trung tâm hình và vùng rìa hình ở các khẩu độ khác nhau. Do mẫu vật được chụp ngược sáng, mối tương quan giữa khẩu độ và khả năng chống flare có thể được thể hiện rõ ràng
2.6. Mức độ sắc sai (chromatic aberration)
   Một điểm cộng nữa cho Laowa 105mm STF là khả năng chữa sắc sai (viền tím) rất tốt. Trong điều kiện chụp bình thường, gần như không bao giờ mình phát hiện thấy viền tím, viền xanh, chỉ khi chụp dưới trời nắng và có các chi tiết màu trắng, có viền độ tương phản cao thì zoom lớn hình lên mới có thể nhận thấy một chút viền tím như hai hình ở dưới (là những trường hợp tệ nhất).
A7ii | f/2 | ISO100
A7ii | f/2 | ISO100
Những trường hợp bị viền tím rất nhẹ (tệ nhất) ở các chi tiết màu trắng có viền tương phản cao
2.7. Đặc điểm bokeh
   Bokeh được làm mịn là điều chúng ta có thể trông đợi ở một ống kính STF, tuy nhiên đặc tính bokeh của ống kính này không chỉ đơn giản như vậy. Mức độ mịn của bóng bokeh phụ thuộc khoảng cách từ máy ảnh tới nguồn sáng tạo bóng bokeh và cường độ nguồn sáng. Nguồn sáng gần và cường độ mạnh sẽ làm viền bokeh hiện lên rõ hơn. Ngoài ra, ở khoảng cách chụp gần chúng ta có thể quan sát thấy hiện tượng bokeh mắt mèo (cat-eye effect) ở khoảng 1/3 hai phía ngoài của khung hình. Do không sử dụng thấu kính phi cầu Aspherical nên bóng bokeh rất sạch, không có vân hành (onion) và khi khép khẩu xuống khẩu độ thấp, bóng bokeh vẫn giữ được hình dạng khá tròn.
Bokeh của Laowa 105mm f/2 STF ở khoảng cách lấy nét tối thiểu (0,9 m)
   Có thể các bạn sẽ thắc mắc là việc dùng hai vòng khẩu có thể tác động khác nhau tới bokeh hay không? Câu trả lời là gần như không có khác biệt gì cả (như hình dưới). Nếu các bạn đếm cẩn thận các bạn sẽ vẫn nhận ra được khi khép khẩu lỗ khẩu f-stop, bóng bokeh sẽ có 13 cạnh, còn khi khép khẩu T-stop, bóng bokeh sẽ có 14 cạnh. Ngoài ra, khi khép khẩu bằng vòng khẩu T-stop, các bóng bokeh có vẻ như gần nhau hơn (do vòng khẩu này đặt gần phía trước ống kính hơn?). Về căn bản, nhìn qua bạn sẽ không phân biệt được ảnh được chụp khi đóng vòng khẩu nào, nhưng cho quay phim tốt nhất là bạn chỉ dùng vòng T-stop để quay êm không tiếng ồn, còn khi phải hạ khẩu để chụp cảnh thì vòng f-stop có thể hạ khẩu sâu hơn khá nhiều.
Hình dạng bokeh ở vị trí lấy nét gần (hơn 1 m) ở các khẩu độ khác nhau. Khẩu độ / độ sáng có thể thay đổi bằng cách xoay một trong hai vòng khẩu f-stop (nằm phía sau, 13 lá khẩu) hoặc vòng khẩu T-stop (nằm phía trước, 14 lá khẩu)
   Mình cũng đã so ảnh chụp bằng Laowa 105mm STF với Minolta AF 100mm f/2, vốn là một trong những "huyền thoại" của dòng ống kính Minolta AF ngàm A với bokeh mềm mại rất dễ chịu. Các bạn có thể thấy là ở f/2, bokeh của hai ống kính này rất gần nhau (mặc dù Minolta AF không phải ống STF).  Tuy nhiên khi xét về độ nét thì ống kính "đàn em" Laowa vẫn có phần trội hơn (hình dưới). Với mức đầu tư gần tương đương nhau (Minolta AF với ngàm LA-EA4 khoảng hơn $700), nếu bạn chấp nhận không dùng AF thì Laowa là lựa chọn có phần nhỉnh hơn về chất lượng ảnh.
So sánh đặc tính bokeh được làm mềm của ống kính STF với ống kính thường (Minolta AF 100mm f/2)
So sánh độ nét vùng trung tâm hình của Minolta 100mm f/2 và Laowa 105mm f/2
2.8. Mức độ thở (lens breathing)
   Được thiết kế để dùng cả cho chụp ảnh và quay phim, mức độ "thở" (breathing) của Laowa 105mm STF cũng cần được quan tâm, do hiện tượng "thở" làm thay đổi góc nhìn khi thay đổi vị trí lấy nét có thể tạo hiệu ứng xấu khi quay phim. Là một ống "lai" không hoàn toàn dùng cho quay phim như các ống cine, cũng không có gì ngạc nhiên khi Laowa 105mm STF bị "thở" khá nhiều. Khi xoay vòng nét từ điểm lấy nét gần nhất tới vô cực, góc nhìn bị thu hẹp còn 85% (hay tương đương với tiêu cự bị tăng khi lấy nét xa), và theo chiều ngược lại thì góc nhìn rộng ra 1.17 lần. Mức độ "thở" này cũng tương đương các ống cine bình dân của Samyang.
Thay đổi điểm nét từ điểm gần nhất tới vô cực, góc nhìn bị thu hẹp lại còn 85% hay theo hướng ngược lại thì khung hình rộng ra khoảng 1.17 lần
3. ẢNH CHỤP MẪU
   Ảnh mẫu rất quan trọng để đánh giá khả năng của ống kính trong các điều kiện chụp khác nhau. Các bạn lưu ý là tất cả ảnh đều đã được xử lý màu hậu kỳ (tuy nhiên mình không tăng độ nét hình). Các bạn có thể xem các hình ở trên để biết đặc tính ống kính khi ảnh chưa được xử lý. Để xem hình chất lượng cao, các bạn có thể click vào hình hoặc xem trên album t rên Flickr . Có một điểm lưu ý là ảnh trên trang web của Vsion không hoàn toàn giống màu trên Flickr (và không chuẩn bằng) nên các bạn nên xem ảnh lớn ở Flickr để có nhận xét chính xác hơn. Những ảnh có ghi chú SOOC trên Flickr (Straight Out Of Camera) nghĩa là ảnh lấy trực tiếp từ file jpeg của máy hoặc xuất từ file RAW không qua chỉnh sửa, còn các ảnh khác mình đều đã chỉnh màu trên Photoshop.
A7ii | f/2 | ISO200 | 1/20 giây | Ảnh chưa chỉnh sửa
A7ii | f/2 | ISO320 | Ảnh đã chỉnh màu
A7ii | f/2 | ISO200 | 1/60 giây | Ảnh chưa chỉnh sửa
A7ii | f/2 | ISO200 | Ảnh chưa chỉnh sửa
A7ii | f/2 | ISO400 | Ảnh đã chỉnh màu
A7ii | f/2 | ISO100 | Ảnh chưa chỉnh sửa
A7ii | f/2 | ISO100 | Ảnh đả chỉnh màu
A7ii | f/2 | ISO100 | Ảnh đã chỉnh màu
A7ii | f/2 | ISO100 | Ảnh đã chỉnh màu
A7ii | f/2 | ISO500 | Ảnh chưa chỉnh sửa
A7ii | f/2 | ISO100 | Ảnh đã chỉnh màu
A7ii | f/2 | ISO320 | Ảnh chưa chỉnh sửa
A7ii | f/2 | ISO3200 | Ảnh đã chỉnh màu
A7ii | f/4 | ISO100 | Ảnh chưa chỉnh sửa
A7ii | f/8 | ISO100 | Ảnh đã chỉnh màu
A7ii | f/8 | ISO100 | Ảnh đã chỉnh màu
A7ii | f/8 | ISO100 (Panorama ghép 4 tấm) | Ảnh đã chỉnh màu
4. KẾT LUẬN

   Laowa 105mm f/2 STF là ống kính mình có nhiều thời gian để trải nghiệm và đánh giá chi tiết, được mang đi chụp ở nhiều nơi (Mỹ, Hàn Quốc, Việt Nam) và sau gần 1 tháng sử dụng, mình có thể khẳng định đây là một ống kính rất tốt. Ngoại trừ vấn đề trọng lương hơi cao so với một ống 105mm f/2 và hiện tượng flare đôi lúc gây khó chịu thì các đặc tính quang học của ống kính này có thể so sánh với nhiều ống kính có chất lượng hàng đầu hiện nay. Tính chất làm mịn bokeh là đặc tính nổi bật nhất của Laowa 105mm f/2 STF, tuy nhiên khi chưa cần xét tới nó đây cũng là một ống kính rất tốt trong khoảng tiêu cự 100-135mm. Độ nét rất tốt của ống kính này có thể hoàn toàn đáp ứng nhu cầu chụp ở khẩu độ lớn nhất và phần nào bù lại bất lợi về khả năng nhận sáng (do bị cản lại một phần bởi kính lọc APD). Nói tới vấn đề này thì mặc dù kính lọc APD của Laowa 105mm có mức cản ánh sáng tương đương Minolta / Sony 135mm f/2.8 STF (khoảng 1.35-1.37 stop) nhưng mức độ làm mịn bokeh vẫn chưa thể tốt bằng Minolta / Sony (các bạn có thể tham khảo bài đánh giá của Phillip Reeves để thấy rõ điều này). Có thể kính lọc của Minolta / Sony có chất lượng tốt hơn và phân bổ gradient cản sáng gần về phía rìa thấu kính hơn Laowa. Nếu so với kính lọc APD trong ống kính Sony FE 100mm f/2.8 GM STF OSS thì các kính lọc này đều kém hơn, do công nghệ mới của Sony có thể chế tạo được kính lọc giảm 2 stop (f/2.8 xuống T5.6). Tuy nhiên, từ góc độ của người dùng, mình thích mức độ làm mịn vừa phải để có thể sử dụng ống kính trong nhiều tình huống khác nhau (bokeh dạng STF không phải lúc nào cũng được ưa thích) nên khi dùng Laowa 105mm mình đã khá ngạc nhiên (vài hài lòng) vì độ mịn vừa phải của bokeh. Với người dùng DSLR thì đây sẽ là trải nghiệm ống kính STF đầu tiên, và nhờ độ sắc nét cao của ống kính thì việc lấy nét bằng tay trên các máy Canon, Nikon hay Pentax đều khá dễ dàng với độ tách biệt cao giữa chi tiết nét và bokeh. 

   

   Nói tóm lại, Laowa 105mm f/2 STF dễ dàng nằm trong top 5 ống kính tốt nhất Vsion từng được trải nghiệm và chắc chắn nó có thể cạnh tranh tốt với nhiều ống kính "chính hãng" đắt tiền hiện nay.

Video tham khảo
   Để cho dễ hình dung về ống kính này hơn, mời các bạn xem video đánh giá do  Christopher Frost  thực hiện
Dr. Fox
Bài đánh giá do Dr. Fox thực hiện
Nghiêm cấm đăng lại trên các website hay ấn phẩm khác
*** Để có thể comment bằng Disqus, đầu tiên các bạn cần đăng nhập bằng Facebook bằng cách click vào biểu tượng Facebook ở dưới
Bài viết mới

Vsion.vn

By Vsion team 13 Oct, 2017
   Ngày nay khá nhiều người mới tập sử dụng máy ảnh với ống kính AF có thể ngạc nhiên khi nhắc tới khái niệm lỗ khẩu hay lá khẩu, và khái niệm khẩu độ chỉ thể hiện bằng con số có thể điều chỉnh trên máy ảnh. Lý do là hiện nay máy ảnh đã được thiết kế để người dùng không phải điều chỉnh khẩu độ bằng tay thông qua cơ chế cơ học nữa (tuy nhiên vẫn có những loại ống kính cho phép điều khiển vòng khẩu độ mặc dù nó được điều khiển điện) và lá khẩu chỉ đóng rất nhanh khi chụp ảnh. Vì thế nên nếu các bạn không để ý, cũng dễ hiểu khi các bạn chưa từng nhìn thấy hình dạng cái lỗ khẩu nó ra làm sao.

   Vai trò của lỗ khẩu là một vị trí trong ống kính có thể điều khiển diện tích thông qua việc đóng, mở các lá khẩu và thay đổi lượng ánh sáng đi qua ống kính, từ đó giúp bạn điều chỉnh độ sâu trường ảnh, độ nét, mức độ sáng của hình. Trong thời kỳ ống kính chưa có hệ thống motor điều khiển lấy nét tự động thì các ống kính nhiếp ảnh đều có vòng khẩu độ nằm trước hoặc nằm sau vòng lấy nét để giúp bạn điều chỉnh giá trị f-stop. Do việc điều chỉnh khẩu độ hoàn toàn là cơ học nên một thao tác quan trọng khi dùng máy film để lấy nét là bạn mở vòng khẩu độ ra hết cỡ để lấy nhiều ánh sáng nhất có thể (nếu không viewfinder sẽ tối), sau đó lấy nét vào điểm mong muốn rồi mới hạ vòng khẩu độ này xuống giá trị f-stop bạn cần để chụp. Để phục vụ cho nhu cầu này, nhiều ống kính lấy nét tay (MF) có thêm một vòng khẩu độ nữa, có tác dụng giới hạn vòng khẩu độ thứ hai. Đây gọi là các ống kính pre-set (xác lập trước) mà khi sử dụng bạn cần chỉnh một vòng khẩu độ đến giá trị mong muốn, sau đó vặn vòng khẩu độ thứ hai di chuyển rất nhanh giữa vị trí mở khẩu độ lớn nhất và vị trí bạn đã xác lập trước mà không cần phải nhìn lại thân ống kính.
By Vsion team 11 Oct, 2017
   Samyang mới công bố ống kính AF FE 35mm f/1.4 . Đây là ống kính lấy nét tự động thứ tư Samyang sản xuất cho máy ảnh Sony full frame không gương lật và có thể coi là đối thủ cạnh tranh trực tiếp với FE CZ 35mm f/1.4 T* (các ống kính trước đó bao gồm 14mm f/2.8, 50mm f/1.4 và 35mm f/2.8). 
By Vsion team 10 Oct, 2017
   Lựa chọn một ống kính ultrawide luôn là một vấn đề đau đầu với người dùng máy ảnh vì thông thường tiêu cự trong khoảng 11-16mm phần lớn hoặc là dạng fisheye (khá phổ biến nhưng không phải lúc nào cũng phù hợp) hoặc là dạng rectilinear (không méo, đáp ứng được phần lớn nhu cầu chụp phong cảnh, street...) thì lại rất đắt đỏ. Ngoài ra, do đặc điểm góc nhìn rất rộng nên việc chế tạo một ống kính có ít lỗi quang học cũng không phải chuyện đơn giản. Trong bài viết lần này, Vsion muốn giới thiệu tới các bạn 3 ống kính tiêu cự 15mm có chất lượng tốt và có mức giá không quá cao hoặc khá "bình dân": IRIX 15mm f/2.4 và hai phiên bản của Voigtlander Super Wide-Heliar 15mm f/4.5 Aspherical (bản đầu tiên ngàm Leica LTM và bản thế hệ thử ba gần đây nhất với ngàm Sony E). Mình sẽ giới thiệu chi tiết và so sánh chất lượng quang học của 3 ống kính này cùng những trải nghiệm cá nhân sau một thời gian sử dụng để giúp các bạn có cái nhìn đầy đủ về những ống kính này.

   Về lai lịch của ba ống kính này thì IRIX 15mm f/2.4 là ống kính ra đời gần đây nhất (2016), được thiết kế bởi một hãng sản xuất ống kính mới toanh trên thị trường tên là TH Swiss (Thụy Điển) và được sản xuất ở Hàn Quốc. Mặc dù có nhiều đồn đoán rằng Samyang là công ty chịu trách nhiệm sản xuất ống kính cho TH Swiss song không bên nào chính thức khẳng định thông tin này. IRIX 15mm f/2.4 cũng là sản phẩm đầu tiên trong series ống kính cùng tên nhắm tới người dùng DSLR với nhu cầu chụp cảnh (cùng với IRIX 11mm f/4). Hai ống kính còn lại là sản phẩm của Cosina Voigtlander (Nhật Bản), vốn đã là cái tên quen thuộc trên thị trường thiết bị nhiếp ảnh. Cosina bắt đầu sản xuất các máy ảnh rangefinder chất lượng cao vào năm 1999 và việc mua lại quyền sử dụng thương hiệu Voigtlander (từ Đức) là một mốc quan trọng trong chặng đường phát triển của công ty. Ống kính 15mm f/4.5 được Cosina sản xuất từ trước khi sử dụng thương hiệu Voigtlander nên một số ống kính từ thời kỳ đầu sản xuất vẫn mang tên Cosina (như ống kính sử dụng trong bài đánh giá này), mặc dù được thiết kế giống hệt các ống kính Voigtlander về sau. Là ống kính đầu tiên mang cái tên Voigtlander song sự thành công trên thị trường của ống kính 15mm f/4.5 đã dẫn tới sự phát triển liên tục và thay đổi về công nghệ chế tạo, nên cho tới nay đã có 3 phiên bản của ống kính này. Do sự phát triển nhanh của hệ thống máy ảnh không gương lật, song song với sự ra đời của phiên bản III (2015), Cosina cũng đã giới thiệu phiên bản III ngàm E của Super Wide-Heliar 15mm f/4.5 được tối ưu cho máy ảnh Sony full frame mirrorless.

   Do bài viết khá dài nên các bạn có thể click vào phần mình quan tâm để tới nội dung đó từ trong phần Mục lục bên dưới.
By Vsion team 21 Sep, 2017
   Một vấn đề người dùng máy ảnh sớm hay muộn cũng mắc phải là việc bụi bám lại trên bề mặt cảm biến và tạo ra các đốm màu đen khó chịu trên ảnh, nhất là khi chụp cảnh với khẩu độ nhỏ hoặc là chụp ngược sáng. Vấn đề này thậm chí còn xảy ra thường xuyên hơn với người dùng máy ảnh không gương lật do cảm biến luôn ở tình trạng tiếp xúc với không khí bên ngoài mà không được che bởi màn trập và gương lật như với máy DSLR. Cảm biến là bộ phận đặc biệt quan trọng của máy ảnh và có thể rất tốn kém khi bạn cần sửa chữa nên một câu hỏi đặt ra là khi phát hiện ra cảm biến bị bẩn, các bạn sẽ phải ra hàng làm vệ sinh hay có thể tự làm lấy được, hay mức độ bẩn nào và phương pháp nào bạn có thể tự xử lý lấy được mà vẫn đảm bảo an toàn cho máy ảnh. Trong bài biết này Vsion sẽ giới thiệu với các bạn một phương pháp là sử dụng bút đầu gel để lau bẩn cảm biến.
By Vsion team 19 Sep, 2017
   Hồi đầu năm nay, ngay sau khi Sony công bố ống kính FE 100mm f/2.8 STF GM OSS Macro thì trang rumors.camera cũng đã phát hiện ra Canon đã đăng ký bằng sáng chế cho 3 ống kính STF: 25mm f/1.4 , 35mm f/1.4 , 50mm f/2 , cùng với một ống kính STF khác được đăng ký từ 2016 là 135mm f/2 , tức là trước khi Sony công bố ống kính STF đầu tiên cho hệ máy ngàm E.

   Nếu các bạn chưa biết về hiệu ứng Smooth Trans Focus hay STF thì các bạn có thể đọc các bài viết sau của Vsion để hiểu rõ hơn: Ảnh hưởng của hiệu ứng STF tới khẩu độ và DOF , Đánh giá Laowa 105mm f/2 T3.2 STFĐiều gì làm cho ống kính Sony FE 100mm STF trở nên đặc biệt?

   Về căn bản, ống kính STF được trang bị một filter dạng ND sáng dần từ vành filter vào tâm (filter Apodization hay APD) để làm bokeh được làm mịn. Trong khi công nghệ này không còn mới mẻ với Sony và thậm chí một hãng làm ống kính lấy nét tay như Laowa cũng đã làm được thì các hãng lớn như Canon hay Nikon chưa từng có ống kính STF nào. Điểm khác biệt trong 4 bằng sáng chế này là thay vì dùng 1 filter APD, Canon sử dụng tận 2 filter APD , được đánh dấu F1 và F2 như trong các hình dưới.
By Vsion team 18 Sep, 2017
    Minolta 135mm f/2.8 STF , Sony FE 100mm f/2.8 GM STF OSS , Laowa 105mm f/2 STF , Fujifilm XF 56mm f/1.2 R APD là những ống kính Smooth Trans Focus hiện đang có trên thị trường, hay còn gọi là các ống kính STF. Điểm đặc biệt là các ống kính này có khả năng làm mịn bokeh bằng việc sử dụng Apodization Filter (APD) đặt ở trong ống kính. Loại filter này bản chất giống như filter ND (Neutral density) nhưng thay vì cản ánh sáng đồng đều trên toàn bộ bề mặt kính lọc, filter APD có màu đen từ rìa ngoài và trong dần vào tâm. Sự thay đổi này theo một gradient khác nhau tùy thuộc khả năng chế tạo và mức độ làm mịn bokeh mà nhà thiết kế muốn. Do ánh sáng đi qua phần rìa filter (thực chất là một thấu kính) bị chặn lại nên phần nét phân biệt bóng tròn bokeh và khu vực xung quanh cũng bị xóa nhòa và tạo cảm giác bokeh mịn hơn bình thường.
More Posts
Share by: