Vượt qua giới hạn thiết bị - Phần 3: kỹ thuật Freelensing (Lens whacking)

  • By Dr. Fox
  • 18 Oct, 2017
Trong loạt bài viết "Vượt qua giới hạn thiết bị" Vsion xin giới thiệu với bạn đọc các phương pháp chụp và xử lý ảnh để có thể đạt hiệu ứng tốt hơn khả năng thông thường của thiết bị.
   Chắc hẳn sẽ có lúc nào đó trong chuỗi ngày cầm máy ảnh, bạn sẽ thấy bí bách với những tấm ảnh mình thường chụp, với mức độ "xóa phông" của ống kính mình hay dùng, với những câu hỏi căn bản như ảnh của mình có lấy đúng nét hay không, bokeh có mịn màng không... Hoặc bạn sẽ thấy ống kính của mình rất giới hạn ở khả năng chụp gần, không tạo hiệu ứng 3D, khó tạo điểm nhấn đặc biệt... Nếu bạn gặp phải những chuyện này thì đó là chuyện hoàn toàn bình thường và rất dễ gặp khi chúng ta bị gò bò trong cách sử dụng các thiết bị các bạn đang có trong tay. Khi bắt đầu loạt bài viết Vượt qua giới hạn thiết bị , mình có suy nghĩ là muốn giới thiệu với các bạn những cách tiếp cận để tăng hiệu quả quang học của thiết bị và làm tấm ảnh tốt hơn về các tiêu chí quang học như đạt DOF mỏng hơn giới hạn, khử noise tốt hơn khả năng của máy, tuy nhiên một tấm ảnh đẹp không nhất thiết phải là một tấm ảnh tốt hơn về các tiêu chí chất lượng hình ảnh. Nếu như hai bài viết trước giúp các bạn phần nào cải thiện giới hạn trên của các thiết bị, trong bài viết thứ ba này mình muốn giới thiệu tới các bạn cách để vượt qua... giới hạn dưới của ống kính. Freelensing là tên của kỹ thuật nhiếp ảnh (hay lens whacking trong quay phim) giúp chúng ta gỡ bỏ những ràng buộc của ống kính và máy ảnh, làm tấm ảnh bộc lộ rõ những "điểm yếu về quang học" mà chúng ta thường tránh như hiện tượng lệch mặt phẳng nét, giảm độ nét hay bị light leak và flare khắp mọi nơi, nhưng đó mới là những thứ chúng ta cần khai thác để tạo ra những tấm ảnh có phong cách mới lạ và sáng tạo.

   Đầu tiên, mời các bạn xem video dưới đây do tác giả James Miller thực hiện hoàn toàn bằng phương pháp lens whacking để hiểu được hiệu ứng chúng ta sẽ đạt được bằng phương pháp này.
   Về bản chất, freelensing hay lens whacking là phương pháp siêu đơn giản để chụp ảnh mà thậm chí không cần phải lắp ống kính lên máy ảnh: bạn chỉ cần một tay giữ ống kính phía trước máy ảnh, xoay và di chuyển đến khi đạt hiệu ứng mong muốn mà bạn quan sát được trên máy ảnh. Khi bạn không gắn ống kính lên máy ảnh, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát được độ nghiêng của mặt phẳng nét (giống hiệu ứng tilt), khoảng cách của ống kính tới cảm biến và cho phép ánh sáng đi vào khoảng trống giữa ống kính và máy ảnh để tạo hiệu ứng light leak (hiệu ứng vệt sáng hay dò sáng) và flare để bức ảnh thêm phần thú vị.
   Thông thường một ống kính gắn với máy ảnh sẽ tạo ra một trường nét nằm song song với bề mặt của cảm biến máy ảnh, nên các điểm nét ở trên hình đều nằm trên cùng một mặt phẳng (mặt phẳng này có thể hơi cong hoặc rất cong tùy thuộc thiết kế ống kính) và các điểm không nét phía trước hay phía sau mặt phẳng này sẽ tạo thành vùng bokeh. Tuy nhiên nếu ống kính di chuyển tự do phía trước máy ảnh mà không gắn qua ngàm thì mặt phẳng nét này có thể nghiêng tùy ý và các bạn có thể tạo những vùng nét nằm nghiêng và thậm chí tạo bokeh "xóa phông" với ngay cả những ống kính tiêu cự ngắn, khẩu độ nhỏ (giống hiệu ứng tilt). Để thực hiện chụp freelensing, các bạn có thể làm theo các bước đơn giản sau:

  1. Mở nắp body máy ảnh và nắp ống kính.
  2. Để máy ảnh ở chế độ cho phép chụp khi không có ống kính (Shoot without lens) và nếu bạn dùng DSLR thì tốt nhất là nâng gương lật lên (mirror lock-up) và chụp ở chế độ Live view để làm chủ được các hiệu ứng hình ảnh.
  3. Xoay vòng lấy nét của ống kính về vô cực (trừ khi bạn muốn lấy nét thật gần thì có thể xoay vòng lấy nét lại gần hơn)
  4. Để đạt hiệu ứng bokeh đẹp nhất thì bạn nên dùng khẩu độ lớn nhất , nhưng nếu bạn muốn DOF dày hơn và tăng độ nét thì bạn có thể hạ khẩu độ xuống.
  5. Tay phải giữ body và nút chụp, tay trái cầm lens đưa lên sát phần ngàm trên body và nghiêng ống kính hoặc đưa lên trước, lùi lại sau đến khi bạn thấy điểm cần lấy nét ở đúng focus và đạt được hiệu ứng như mong muốn.
   Để kiểm soát một phần ánh sáng lọt vào khoảng giữa ống kính và body, các bạn có thể giữ máy với bàn tay phải che phía trên khoảng trống này (ấn nút chụp bằng lòng bàn tay). Hình minh họa ở dưới của Philip Bloom có thể giúp các bạn dễ hình dung hơn cách thực hiện này.
Cách thực hiện freelensing thông thường cho phép ánh sáng lọt vào khoảng trống phía trên nằm giữa lens và máy ảnh (Nguồn: {Philip Bloom)
Cách thực hiện freelensing hạn chế ánh sáng vào khoảng trống giữa lens và máy ảnh (Nguồn: Philip Bloom)
   Một số lưu ý để freelensing đạt hiệu quả cao:

  • Do phương pháp này hoàn toàn phụ thuộc vào bạn để quyết định lúc bấm máy, sự kết hợp của ống kính lấy nét tay (MF) và máy ảnh không gương lật là lựa chọn tốt nhất do kích thước nhỏ gọn của ống kính MF, khả năng điều chỉnh nét và khẩu độ không thông qua máy ảnh (đúng với phần lớn các ống kính MF cho máy film), và bạn có thể kiểm soát được hiệu ứng bokeh, flare dễ dàng qua màn hình LCD mà không cần phải bấm máy chụp mới biết.

  • Bất cứ ống kính nào có thể gắn lên máy bạn chụp được hoặc có khoảng cách buồng tối (flange distance) lớn hơn máy ảnh của bạn đang dùng thì bạn đều có thể dùng phương pháp này.

  • Những ống kính có vòng tròn hình ảnh rộng hơn diện tích cảm biến càng nhiều thì dùng phương pháp này càng dễ do lúc bạn nghiêng ống kính thì vùng ảnh sẽ bị xê dịch và có thể không nằm trọn trong khu vực của cảm biến và gây tối góc nặng. Các ống kính full frame sẽ dùng tốt cho máy cảm biến nhỏ hơn, hay ống kính medium format sẽ tốt cho freelensing với máy full frame.

  • Nếu bạn dùng ống kính chỉnh khẩu điện tử qua body và bạn muốn hạ khẩu xuống trước khi chụp (bạn không thể điều chỉnh được trong quá trình chụp) thì bạn có thể chỉnh khẩu độ trên máy ảnh, ấn nút DOF preview (vị trí khác nhau tùy máy) và khi ống kính đang hạ khẩu thì bạn gỡ ống kính ra khỏi máy khi vẫn đang giữ nút DOF preview.

  • Khi bạn đưa ống kính ra xa, ống kính sẽ chụp được gần hơn và ngược lại, còn khi bạn nghiêng ống kính theo hướng nào thì mặt phẳng nét sẽ bị nghiêng theo phương đối diện.

  • Mới đầu phương pháp này sẽ khó làm chủ khi bạn chưa quen với việc kết hợp hiệu ứng, song khi đã quen tay thì bạn hoàn toàn có thể biết được phải điều chỉnh ống kính như thế nào để đạt hiệu ứng mong muốn.
   Phương pháp này về cơ bản có thể thực hiện với bất cứ ống kính nào nên thậm chí với ống kính kit trong tay bạn vẫn có thể tạo hiệu ứng bokeh và flare nghệ thuật, không cần thêm thiết bị đắt tiền nào cả. Hãy xem tác giả Tony Lin giới thiệu cách freelensing với các ống kính kit của Canon và Olympus trong video dưới đây:
   Với phương pháp này các bạn có thể dùng trong một số ứng dụng như sau:

  • Chụp chân dung với vùng mờ bokeh nằm lẫn với mặt phẳng nét hay thêm hiệu ứng light leak ở cạnh của hình
  • Chụp sản phẩm, chụp close up với khoảng cách lấy nét gần hơn khả năng thông thường của ống kính
  • Chụp cảnh với hiệu ứng tilt để có cảm giác như chụp đồ chơi
  • Chụp lấy nét hai chủ thể không nằm trên cùng một mặt phẳng song song với cảm biến (giống hiệu ứng split diopter)
   Freelensing hay lens whacking không phải phương pháp gì mới mà nó vốn đã có từ khi máy ảnh chụp film còn phổ biến và vẫn được sử dụng nhiều trong quay phim. Ngày nay với lợi thế của các máy ảnh không gương lật có flange distance ngắn, càng nhiều người sử dụng phương pháp này với những ống kính máy film để tạo hiệu ứng lạ mà không tốn kém. Trong trường hợp bạn không muốn tấm ảnh bị giảm độ tương phản và bị flare nặng, bạn hoàn toàn có thể dùng ống kính tilt hay tilt-shift để tạo hiệu ứng tương tự, chỉ có khác biệt là khoảng trống giữa ống kính và máy ảnh đã được che lại. Ngoài ra, Lensbaby cũng làm những ống kính dựa theo nguyên lý này để tạo các vùng nét theo ý muốn ( selective focus ). Còn rẻ hơn nữa thì các bạn có thể tự chế lấy hoặc mua các ống kính đã được mod như ống kính Helios 44-2  58mm f/2 ở dưới đã được tháo phần vỏ ngoài và thay bằng ống cao su để giúp bạn có thể di chuyển ống kính tự do trước máy ảnh.
   Và đây là hiệu ứng bạn có thể đạy được bằng ống kính Helios đã mod như trên:
   Rất đơn giản và ấn tượng phải không nào? Để kết thúc bài viết, mời các bạn xem một số tác phẩm được thực hiện bằng phương pháp freelensing do Vsion chọn ra từ Flickr. Các bạn có thể click vào hình để xem ảnh gốc trên Flickr.
Dr. Fox
Bài viết do Dr. Fox thực hiện
Nghiêm cấm đăng lại trên các website hay ấn phẩm khác
*** Để có thể comment bằng Disqus, đầu tiên các bạn cần đăng nhập bằng Facebook bằng cách click vào biểu tượng Facebook ở dưới
Bài viết mới

Vsion.vn

By Dr. Fox 13 Dec, 2017
   Với những người mới làm quen với nhiếp ảnh hay mới thay đổi thiết bị với kích cỡ cảm biến, tiêu cự thay đổi thì có những câu hỏi đã trở nên rất phổ biến như: Với tiêu cự này thì phải chụp bán thân / toàn thân từ cách bao xa? Ống kính 85mm f/1.2 với 135mm f/2 để chụp ra cùng khung hình thì khi dùng ống 135mm phải lùi thêm bao xa? Hai ống này có mức độ "xóa phông" khác nhau như thế nào?... Những câu hỏi này có thể giúp người dùng hình dung được hiệu ứng và khoảng không gian cho phép để sử dụng một bộ thiết bị nhất định, nhưng có phải ai cũng có đủ kinh nghiệm để trả lời những câu hỏi đó chính xác không?

   Để đáp ứng cho nhu cầu này,  Michael Bemowski  đã viết ra một phần mềm giả lập hiệu ứng ảnh tên là DOF simulator chạy trên nền tảng Web hoặc Android. Các bạn có thể vào địa chỉ:  https://dofsimulator.net/en/  (phiên bản trên Web) hoặc download phần mềm về thiết bị chạy Android qua link sau:  https://play.google.com/store/apps/details?id=pl.michalbemowski.dofsimulator&hl=en

   Trong bài viết này, Vsion sẽ hướng dẫn các bạn dùng phần mềm này để trả lời những câu hỏi như ở trên. Khi bạn vào trang Web của DOF simulator thì bạn sẽ thấy giao diện như ở dưới. Mình sẽ giải thích vai trò của các thông số theo các phần 1, 2, 3 như đánh dấu ở bên trái hình.
By N.Đ.Phan 11 Dec, 2017
Trải nghiệm với lens Contax G trên hệ máy Sony mirrorless tốt hay không? Chất lượng của lens Contax G như thế nào? Có xứng đáng để sử dụng và đầu tư các loại ngàm chuyển đắt tiền hay không? Câu hỏi đã được đặt ra khá nhiều trên các group ảnh và Vsion xin đưa ra một câu trả lời ngắn gọn sau trước khi đi vào bài viết - KHÓ CÓ ỐNG KÍNH MF CỔ NÀO CÓ THỂ VƯỢT QUA CHẤT LƯỢNG CỦA CONTAX G TRONG CÙNG TẦM GIÁ. 

Tại sao lại là Sony? 
Contax G chỉ có thể chơi trên máy số thông qua những chiếc máy mirrorless, và Sony là hệ thống duy nhất có Fullframe mirrorless để mang lại trải nghiệm chính xác và tuyệt vời nhất dành cho Contax G. 

Vậy tại sao lại cần trải nghiệm Contax G?  Contax G vẫn là lựa chọn hàng đầu của người viết cho một hệ ống kính với chất lượng quang học tuyệt vời, giá thành hợp lý, có khả năng AF với Sony A7 series, cực kỳ nhỏ gọn và một lý do rất quan trọng khác... hệ máy và ống kính Contax G rất đẹp và sang trọng. 
By N.Đ.Phan 10 Dec, 2017
   Cách đây không lâu Vsion đã giới thiệu cho các bạn một công cụ đánh giá máy ảnh rất thú vị từ trang Dpreview danh tiếng, là Dpreview Studio Scene, một công cụ trực quan để tham khảo chất lượng của rất nhiều máy ảnh bằng ảnh thật. Hôm nay Vsion sẽ giới thiệu một công cụ khác cũng hữu dụng không kém, là Lens Image Quality từ trang web The-Digital-Picture.com .  Về cơ bản, công cụ này cũng khá giống với Studio Scene từ Dpreview, có điều đây là công cụ dành riêng cho ống kính. Hẳn các bạn không lạ gì các kết quả đánh giá từ DxOmark, tuy nhiên, đối với đa số người dùng có kinh nghiệm, những con số của DxOmark chỉ gây nên tranh cãi và sử dụng cho mục đích tham khảo sơ bộ, do kết quả từ ảnh chụp ảnh hưởng rất nhiều từ điều kiện chụp thực tế.

   Công cụ Lens Image Quality được The-Digital-Picture  xây dựng với cơ sở dữ liệu cũng rất lớn với đầy đủ gần hết tất cả các hãng ống kính phổ biến trên thị trường hiện nay, từ Canon, Nikon, đến Sony, Sigma hay Tamron. Và cơ sở dữ liệu này được cập nhật thường xuyên, bao gồm từ những ống kính đã ra đời từ lâu cho đến những ống kính cập nhật nhất, cả những ống kính lấy nét bằng tay danh tiếng từ Zeiss cũng có mặt trong công cụ này. Để thử sử dụng, bạn cần truy cập đến trang web dưới đây:


   Giao diện của công cụ rất đơn giản. Bạn có thể so sánh 2 ống kính cùng một lúc, có thể là 2 ống kính từ các hãng khác nhau, hoặc cũng có thể là 2 ống kính giống hệt nhau nhưng được chụp trên các thân máy khác nhau. Phải nói các dữ liệu của Lens Image Quality rất đầy đủ, bạn có thể xem ảnh chụp tại các khẩu độ khác nhau, trên những thân máy phổ biến nhất hiện nay. Từ kết quả hiện ra, bạn có thể dễ dàng quan sát độ nét tại tâm, rìa ảnh và góc ảnh. Ngoài ra các thông số khác như độ méo hình ảnh, quang sai...cũng sẽ dễ dàng được nhận ra.
By Vsion team 01 Nov, 2017
   Với người sử dụng máy ảnh Sony không gương lật ngàm E thì kho ống kính ngàm A của Sony / Minolta là một nguồn ống kính rất phong phú với giá cả phải chăng và chất lượng tốt. Vì thế khi phát triển hệ thống máy ảnh ngàm E thì Sony cũng thiết kế các ngàm chuyển để người dùng có thể sử dụng được ống kính ngàm A trên máy ảnh ngàm E. Hiện nay có 4 loại ngàm chuyển tên là LA-EA ( L ens A dapter for E -mount cameras to use  A - mount lenses) được phân biệt như sau:

  • LA-EA1 : Dùng cho máy crop (APS-C) và ống kính autofocus ngàm A có motor trong (SSM và SAM); ống kính không có motor lấy nét (điều khiển qua ốc vít) của Minolta và một số ống kính của Sony chỉ có thể lấy nét tay chứ không AF được. Ngàm này không có kính mờ (translucent mirror) ở giữa.

  • LA-EA2 : Dùng cho máy crop (APS-C) và ống kính autofocus ngàm A không có motor trong (điều khiển qua ốc vít). Ngàm này có sử dụng kính mờ ở giữa ngàm nên làm giảm 30% lượng ánh sáng đi qua ống kính. Để điều khiển lấy nét, ngàm có hệ thống motor lấy nét nằm trong ngàm và hoạt động độc lập với camera nên tốc độ lấy nét, số điểm lấy nét không phụ thuộc máy ảnh. Ngàm sử dụng 15 điểm lấy nét theo pha (PDAF) trong đó có 3 điểm là cross-type .

  • LA-EA3 : giống LA-EA1 nhưng dùng cho máy ảnh full frame và ống kính full frame (ống kính crop sẽ không bao phủ được toàn bộ cảm biến).

  • LA-EA4 : giống LA-EA2 nhưng dùng cho máy ảnh full frame và ống kính full frame. LA-EA4 hoạt động được với tất cả ống kính ngàm A của Minolta, Sony, Tamron, Sigma, ngoại trừ các ống kính Minolta AF Xi.
By Vsion team 31 Oct, 2017
   Vào những năm 1850, nhiếp ảnh đã trở nên phổ biến và đỡ tốn kém hơn với nhiều người. Đây cũng là nguyên do dẫn tới một trào lưu trong thời kỳ Victoria (thời kỳ trị vì của Nữ hoàng Anh quốc Victoria từ 1837 tới 1901) gọi là trào lưu chụp ảnh cùng người mới chết ( post-mortem photography ) khi người chết được chụp ảnh trong cùng album với những người thân thích trong gia đình. Dưới đây là 2 phút video tài liệu về trào lưu này được thực hiện bởi kênh HISTORY .

   Được biết tới với cái tên memento mori (nghĩa là " hãy nhớ là bạn phải chết " - " remember you must die "), trào lưu này ngày càng trở nên thịnh hành và ngay cả Nữ hoàng Victoria cũng ngủ dưới tấm hình người chồng quá cố của mình.
By Vsion team 30 Oct, 2017
   Sigma là tập đoàn sản xuất thiết bị ngành ảnh lâu đời của Nhật được ra đời vào năm 1961 bởi Michihiro Yamaki và ông cũng là CEO của công ty cho tới khi qua đời vào năm 2012. Vẫn được biết đến như một công ty sản xuất ống kính cho các hệ máy ảnh của các hãng lớn và phục vụ hệ máy ảnh của chính công ty mình, các ống kính của Sigma có thể hoạt động trên các máy ảnh DSLR của Canon, Nikon, Pentax thông qua quá trình thiết kế bắt chước phương thức lấy nét tự động (AF) của các loại máy ảnh này. Các ống kính của Sigma có chất lượng thường được xếp sau các ống kính "chính hãng" và có mức giá dễ chịu hơn.

   Vào năm 2013, sau khi Michihiro Yamaki mất, Sigma cũng bắt đầu một cuộc cách mạng mới được đánh dấu với sự ra đời của dòng ống kính Global Vision với các ống kính được nâng cấp từ các ống kính hãng đã từng chế tạo theo tiêu chuẩn cao và nghiên cứu phát triển những ống kính mới chưa từng xuất hiện trên thị trường. Một điểm đặc biệt nữa của các ống kính Global Vision là Sigma lần đầu tiên nhận thay ngàm cho các ống kính này nếu người sử dụng có nhu cầu đổi hệ máy mà không muốn đổi ống kính. Ngoài ra, các ống kính Global Vision đều tương thích với Sigma USB Dock là một thiết bị kết nối trực tiếp với ống kính thông qua ngàm tương thích và điều khiển thông qua máy vi tính để cân chỉnh khả năng focus của ống kính, giúp người dùng có thể tự điều chỉnh ống kính khi độ chính xác chưa được như mong muốn.
More Posts
Share by: