Vượt qua giới hạn thiết bị - Phần 3: kỹ thuật Freelensing (Lens whacking)

  • By Vsion team
  • 18 Oct, 2017
Trong loạt bài viết "Vượt qua giới hạn thiết bị" Vsion xin giới thiệu với bạn đọc các phương pháp chụp và xử lý ảnh để có thể đạt hiệu ứng tốt hơn khả năng thông thường của thiết bị.
   Chắc hẳn sẽ có lúc nào đó trong chuỗi ngày cầm máy ảnh, bạn sẽ thấy bí bách với những tấm ảnh mình thường chụp, với mức độ "xóa phông" của ống kính mình hay dùng, với những câu hỏi căn bản như ảnh của mình có lấy đúng nét hay không, bokeh có mịn màng không... Hoặc bạn sẽ thấy ống kính của mình rất giới hạn ở khả năng chụp gần, không tạo hiệu ứng 3D, khó tạo điểm nhấn đặc biệt... Nếu bạn gặp phải những chuyện này thì đó là chuyện hoàn toàn bình thường và rất dễ gặp khi chúng ta bị gò bò trong cách sử dụng các thiết bị các bạn đang có trong tay. Khi bắt đầu loạt bài viết Vượt qua giới hạn thiết bị , mình có suy nghĩ là muốn giới thiệu với các bạn những cách tiếp cận để tăng hiệu quả quang học của thiết bị và làm tấm ảnh tốt hơn về các tiêu chí quang học như đạt DOF mỏng hơn giới hạn, khử noise tốt hơn khả năng của máy, tuy nhiên một tấm ảnh đẹp không nhất thiết phải là một tấm ảnh tốt hơn về các tiêu chí chất lượng hình ảnh. Nếu như hai bài viết trước giúp các bạn phần nào cải thiện giới hạn trên của các thiết bị, trong bài viết thứ ba này mình muốn giới thiệu tới các bạn cách để vượt qua... giới hạn dưới của ống kính. Freelensing là tên của kỹ thuật nhiếp ảnh (hay lens whacking trong quay phim) giúp chúng ta gỡ bỏ những ràng buộc của ống kính và máy ảnh, làm tấm ảnh bộc lộ rõ những "điểm yếu về quang học" mà chúng ta thường tránh như hiện tượng lệch mặt phẳng nét, giảm độ nét hay bị light leak và flare khắp mọi nơi, nhưng đó mới là những thứ chúng ta cần khai thác để tạo ra những tấm ảnh có phong cách mới lạ và sáng tạo.

   Đầu tiên, mời các bạn xem video dưới đây do tác giả James Miller thực hiện hoàn toàn bằng phương pháp lens whacking để hiểu được hiệu ứng chúng ta sẽ đạt được bằng phương pháp này.
   Về bản chất, freelensing hay lens whacking là phương pháp siêu đơn giản để chụp ảnh mà thậm chí không cần phải lắp ống kính lên máy ảnh: bạn chỉ cần một tay giữ ống kính phía trước máy ảnh, xoay và di chuyển đến khi đạt hiệu ứng mong muốn mà bạn quan sát được trên máy ảnh. Khi bạn không gắn ống kính lên máy ảnh, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát được độ nghiêng của mặt phẳng nét (giống hiệu ứng tilt), khoảng cách của ống kính tới cảm biến và cho phép ánh sáng đi vào khoảng trống giữa ống kính và máy ảnh để tạo hiệu ứng light leak (hiệu ứng vệt sáng hay dò sáng) và flare để bức ảnh thêm phần thú vị.
   Thông thường một ống kính gắn với máy ảnh sẽ tạo ra một trường nét nằm song song với bề mặt của cảm biến máy ảnh, nên các điểm nét ở trên hình đều nằm trên cùng một mặt phẳng (mặt phẳng này có thể hơi cong hoặc rất cong tùy thuộc thiết kế ống kính) và các điểm không nét phía trước hay phía sau mặt phẳng này sẽ tạo thành vùng bokeh. Tuy nhiên nếu ống kính di chuyển tự do phía trước máy ảnh mà không gắn qua ngàm thì mặt phẳng nét này có thể nghiêng tùy ý và các bạn có thể tạo những vùng nét nằm nghiêng và thậm chí tạo bokeh "xóa phông" với ngay cả những ống kính tiêu cự ngắn, khẩu độ nhỏ (giống hiệu ứng tilt). Để thực hiện chụp freelensing, các bạn có thể làm theo các bước đơn giản sau:

  1. Mở nắp body máy ảnh và nắp ống kính.
  2. Để máy ảnh ở chế độ cho phép chụp khi không có ống kính (Shoot without lens) và nếu bạn dùng DSLR thì tốt nhất là nâng gương lật lên (mirror lock-up) và chụp ở chế độ Live view để làm chủ được các hiệu ứng hình ảnh.
  3. Xoay vòng lấy nét của ống kính về vô cực (trừ khi bạn muốn lấy nét thật gần thì có thể xoay vòng lấy nét lại gần hơn)
  4. Để đạt hiệu ứng bokeh đẹp nhất thì bạn nên dùng khẩu độ lớn nhất , nhưng nếu bạn muốn DOF dày hơn và tăng độ nét thì bạn có thể hạ khẩu độ xuống.
  5. Tay phải giữ body và nút chụp, tay trái cầm lens đưa lên sát phần ngàm trên body và nghiêng ống kính hoặc đưa lên trước, lùi lại sau đến khi bạn thấy điểm cần lấy nét ở đúng focus và đạt được hiệu ứng như mong muốn.
   Để kiểm soát một phần ánh sáng lọt vào khoảng giữa ống kính và body, các bạn có thể giữ máy với bàn tay phải che phía trên khoảng trống này (ấn nút chụp bằng lòng bàn tay). Hình minh họa ở dưới của Philip Bloom có thể giúp các bạn dễ hình dung hơn cách thực hiện này.
Cách thực hiện freelensing thông thường cho phép ánh sáng lọt vào khoảng trống phía trên nằm giữa lens và máy ảnh (Nguồn: {Philip Bloom)
Cách thực hiện freelensing hạn chế ánh sáng vào khoảng trống giữa lens và máy ảnh (Nguồn: Philip Bloom)
   Một số lưu ý để freelensing đạt hiệu quả cao:

  • Do phương pháp này hoàn toàn phụ thuộc vào bạn để quyết định lúc bấm máy, sự kết hợp của ống kính lấy nét tay (MF) và máy ảnh không gương lật là lựa chọn tốt nhất do kích thước nhỏ gọn của ống kính MF, khả năng điều chỉnh nét và khẩu độ không thông qua máy ảnh (đúng với phần lớn các ống kính MF cho máy film), và bạn có thể kiểm soát được hiệu ứng bokeh, flare dễ dàng qua màn hình LCD mà không cần phải bấm máy chụp mới biết.

  • Bất cứ ống kính nào có thể gắn lên máy bạn chụp được hoặc có khoảng cách buồng tối (flange distance) lớn hơn máy ảnh của bạn đang dùng thì bạn đều có thể dùng phương pháp này.

  • Những ống kính có vòng tròn hình ảnh rộng hơn diện tích cảm biến càng nhiều thì dùng phương pháp này càng dễ do lúc bạn nghiêng ống kính thì vùng ảnh sẽ bị xê dịch và có thể không nằm trọn trong khu vực của cảm biến và gây tối góc nặng. Các ống kính full frame sẽ dùng tốt cho máy cảm biến nhỏ hơn, hay ống kính medium format sẽ tốt cho freelensing với máy full frame.

  • Nếu bạn dùng ống kính chỉnh khẩu điện tử qua body và bạn muốn hạ khẩu xuống trước khi chụp (bạn không thể điều chỉnh được trong quá trình chụp) thì bạn có thể chỉnh khẩu độ trên máy ảnh, ấn nút DOF preview (vị trí khác nhau tùy máy) và khi ống kính đang hạ khẩu thì bạn gỡ ống kính ra khỏi máy khi vẫn đang giữ nút DOF preview.

  • Khi bạn đưa ống kính ra xa, ống kính sẽ chụp được gần hơn và ngược lại, còn khi bạn nghiêng ống kính theo hướng nào thì mặt phẳng nét sẽ bị nghiêng theo phương đối diện.

  • Mới đầu phương pháp này sẽ khó làm chủ khi bạn chưa quen với việc kết hợp hiệu ứng, song khi đã quen tay thì bạn hoàn toàn có thể biết được phải điều chỉnh ống kính như thế nào để đạt hiệu ứng mong muốn.
   Phương pháp này về cơ bản có thể thực hiện với bất cứ ống kính nào nên thậm chí với ống kính kit trong tay bạn vẫn có thể tạo hiệu ứng bokeh và flare nghệ thuật, không cần thêm thiết bị đắt tiền nào cả. Hãy xem tác giả Tony Lin giới thiệu cách freelensing với các ống kính kit của Canon và Olympus trong video dưới đây:
   Với phương pháp này các bạn có thể dùng trong một số ứng dụng như sau:

  • Chụp chân dung với vùng mờ bokeh nằm lẫn với mặt phẳng nét hay thêm hiệu ứng light leak ở cạnh của hình
  • Chụp sản phẩm, chụp close up với khoảng cách lấy nét gần hơn khả năng thông thường của ống kính
  • Chụp cảnh với hiệu ứng tilt để có cảm giác như chụp đồ chơi
  • Chụp lấy nét hai chủ thể không nằm trên cùng một mặt phẳng song song với cảm biến (giống hiệu ứng split diopter)
   Freelensing hay lens whacking không phải phương pháp gì mới mà nó vốn đã có từ khi máy ảnh chụp film còn phổ biến và vẫn được sử dụng nhiều trong quay phim. Ngày nay với lợi thế của các máy ảnh không gương lật có flange distance ngắn, càng nhiều người sử dụng phương pháp này với những ống kính máy film để tạo hiệu ứng lạ mà không tốn kém. Trong trường hợp bạn không muốn tấm ảnh bị giảm độ tương phản và bị flare nặng, bạn hoàn toàn có thể dùng ống kính tilt hay tilt-shift để tạo hiệu ứng tương tự, chỉ có khác biệt là khoảng trống giữa ống kính và máy ảnh đã được che lại. Ngoài ra, Lensbaby cũng làm những ống kính dựa theo nguyên lý này để tạo các vùng nét theo ý muốn ( selective focus ). Còn rẻ hơn nữa thì các bạn có thể tự chế lấy hoặc mua các ống kính đã được mod như ống kính Helios 44-2  58mm f/2 ở dưới đã được tháo phần vỏ ngoài và thay bằng ống cao su để giúp bạn có thể di chuyển ống kính tự do trước máy ảnh.
   Và đây là hiệu ứng bạn có thể đạy được bằng ống kính Helios đã mod như trên:
   Rất đơn giản và ấn tượng phải không nào? Để kết thúc bài viết, mời các bạn xem một số tác phẩm được thực hiện bằng phương pháp freelensing do Vsion chọn ra từ Flickr. Các bạn có thể click vào hình để xem ảnh gốc trên Flickr.
Dr. Fox
Bài viết do Dr. Fox thực hiện
Nghiêm cấm đăng lại trên các website hay ấn phẩm khác
*** Để có thể comment bằng Disqus, đầu tiên các bạn cần đăng nhập bằng Facebook bằng cách click vào biểu tượng Facebook ở dưới
Bài viết mới

Vsion.vn

By Vsion team 01 Nov, 2017
   Với người sử dụng máy ảnh Sony không gương lật ngàm E thì kho ống kính ngàm A của Sony / Minolta là một nguồn ống kính rất phong phú với giá cả phải chăng và chất lượng tốt. Vì thế khi phát triển hệ thống máy ảnh ngàm E thì Sony cũng thiết kế các ngàm chuyển để người dùng có thể sử dụng được ống kính ngàm A trên máy ảnh ngàm E. Hiện nay có 4 loại ngàm chuyển tên là LA-EA ( L ens A dapter for E -mount cameras to use  A - mount lenses) được phân biệt như sau:

  • LA-EA1 : Dùng cho máy crop (APS-C) và ống kính autofocus ngàm A có motor trong (SSM và SAM); ống kính không có motor lấy nét (điều khiển qua ốc vít) của Minolta và một số ống kính của Sony chỉ có thể lấy nét tay chứ không AF được. Ngàm này không có kính mờ (translucent mirror) ở giữa.

  • LA-EA2 : Dùng cho máy crop (APS-C) và ống kính autofocus ngàm A không có motor trong (điều khiển qua ốc vít). Ngàm này có sử dụng kính mờ ở giữa ngàm nên làm giảm 30% lượng ánh sáng đi qua ống kính. Để điều khiển lấy nét, ngàm có hệ thống motor lấy nét nằm trong ngàm và hoạt động độc lập với camera nên tốc độ lấy nét, số điểm lấy nét không phụ thuộc máy ảnh. Ngàm sử dụng 15 điểm lấy nét theo pha (PDAF) trong đó có 3 điểm là cross-type .

  • LA-EA3 : giống LA-EA1 nhưng dùng cho máy ảnh full frame và ống kính full frame (ống kính crop sẽ không bao phủ được toàn bộ cảm biến).

  • LA-EA4 : giống LA-EA2 nhưng dùng cho máy ảnh full frame và ống kính full frame. LA-EA4 hoạt động được với tất cả ống kính ngàm A của Minolta, Sony, Tamron, Sigma, ngoại trừ các ống kính Minolta AF Xi.
By Vsion team 31 Oct, 2017
   Vào những năm 1850, nhiếp ảnh đã trở nên phổ biến và đỡ tốn kém hơn với nhiều người. Đây cũng là nguyên do dẫn tới một trào lưu trong thời kỳ Victoria (thời kỳ trị vì của Nữ hoàng Anh quốc Victoria từ 1837 tới 1901) gọi là trào lưu chụp ảnh cùng người mới chết ( post-mortem photography ) khi người chết được chụp ảnh trong cùng album với những người thân thích trong gia đình. Dưới đây là 2 phút video tài liệu về trào lưu này được thực hiện bởi kênh HISTORY .

   Được biết tới với cái tên memento mori (nghĩa là " hãy nhớ là bạn phải chết " - " remember you must die "), trào lưu này ngày càng trở nên thịnh hành và ngay cả Nữ hoàng Victoria cũng ngủ dưới tấm hình người chồng quá cố của mình.
By Vsion team 30 Oct, 2017
   Sigma là tập đoàn sản xuất thiết bị ngành ảnh lâu đời của Nhật được ra đời vào năm 1961 bởi Michihiro Yamaki và ông cũng là CEO của công ty cho tới khi qua đời vào năm 2012. Vẫn được biết đến như một công ty sản xuất ống kính cho các hệ máy ảnh của các hãng lớn và phục vụ hệ máy ảnh của chính công ty mình, các ống kính của Sigma có thể hoạt động trên các máy ảnh DSLR của Canon, Nikon, Pentax thông qua quá trình thiết kế bắt chước phương thức lấy nét tự động (AF) của các loại máy ảnh này. Các ống kính của Sigma có chất lượng thường được xếp sau các ống kính "chính hãng" và có mức giá dễ chịu hơn.

   Vào năm 2013, sau khi Michihiro Yamaki mất, Sigma cũng bắt đầu một cuộc cách mạng mới được đánh dấu với sự ra đời của dòng ống kính Global Vision với các ống kính được nâng cấp từ các ống kính hãng đã từng chế tạo theo tiêu chuẩn cao và nghiên cứu phát triển những ống kính mới chưa từng xuất hiện trên thị trường. Một điểm đặc biệt nữa của các ống kính Global Vision là Sigma lần đầu tiên nhận thay ngàm cho các ống kính này nếu người sử dụng có nhu cầu đổi hệ máy mà không muốn đổi ống kính. Ngoài ra, các ống kính Global Vision đều tương thích với Sigma USB Dock là một thiết bị kết nối trực tiếp với ống kính thông qua ngàm tương thích và điều khiển thông qua máy vi tính để cân chỉnh khả năng focus của ống kính, giúp người dùng có thể tự điều chỉnh ống kính khi độ chính xác chưa được như mong muốn.
By Vsion team 27 Oct, 2017
   Sau 2 năm rưỡi kể từ ngày Sony công bố A7R mark II (tháng 6 năm 2015), ngày hôm qua Sony đã chính thức công bố thế hệ thứ ba của chiếc máy ảnh full frame không gương lật cao cấp này. Trái với thứ tự ưu tiên công bố, thay vì công bố máy A7 dòng R (High Resolution - độ phân giải cao) sau A7 thì lần này Sony công bố A7R mark III  (hay A7RIII ) đầu tiên trong series mới. Động thái này có thể là lời đáp trả của Sony với sự kiện Nikon công bố máy ảnh full frame DSLR thế hệ mới D850 hồi tháng 4. Đây là một bất ngờ lớn với cộng đồng nhiếp ảnh vì những thông tin gần đây nhất có được đều hướng về A7 mark III. So với A7RII thì A7RIII có nhiều nâng cấp nhỏ thay vì cải tiến đột phá về công nghệ, thế nên chúng ta hãy nhìn vào chi tiết các tính năng và đặc điểm mới của chiếc máy này xem nó có phải một phiên bản tốt hơn hẳn thế hệ trước hay không.

   Bài viết này của Vsion chỉ tập trung phân tích các đặc tính được công bố của hãng cùng thông tin bổ sung từ các reviewer nên chúng ta vẫn cẩn xác nhận lại khi chiếc máy ảnh này đến tay người dùng. Cuối bài viết, chúng tôi cũng cung cấp bảng so sánh chi tiết A7RIII so với A7RII và Nikon D850 để bạn đọc có thể có cái nhìn đầy đủ về mối tương quan của chiếc máy ảnh này với hai lựa chọn gần với nó trên thị trường.
By Vsion team 18 Oct, 2017
   Chắc hẳn sẽ có lúc nào đó trong chuỗi ngày cầm máy ảnh, bạn sẽ thấy bí bách với những tấm ảnh mình thường chụp, với mức độ "xóa phông" của ống kính mình hay dùng, với những câu hỏi căn bản như ảnh của mình có lấy đúng nét hay không, bokeh có mịn màng không... Hoặc bạn sẽ thấy ống kính của mình rất giới hạn ở khả năng chụp gần, không tạo hiệu ứng 3D, khó tạo điểm nhấn đặc biệt... Nếu bạn gặp phải những chuyện này thì đó là chuyện hoàn toàn bình thường và rất dễ gặp khi chúng ta bị gò bò trong cách sử dụng các thiết bị các bạn đang có trong tay. Khi bắt đầu loạt bài viết Vượt qua giới hạn thiết bị , mình có suy nghĩ là muốn giới thiệu với các bạn những cách tiếp cận để tăng hiệu quả quang học của thiết bị và làm tấm ảnh tốt hơn về các tiêu chí quang học như đạt DOF mỏng hơn giới hạn, khử noise tốt hơn khả năng của máy, tuy nhiên một tấm ảnh đẹp không nhất thiết phải là một tấm ảnh tốt hơn về các tiêu chí chất lượng hình ảnh. Nếu như hai bài viết trước giúp các bạn phần nào cải thiện giới hạn trên của các thiết bị, trong bài viết thứ ba này mình muốn giới thiệu tới các bạn cách để vượt qua... giới hạn dưới của ống kính. Freelensing là tên của kỹ thuật nhiếp ảnh (hay lens whacking trong quay phim) giúp chúng ta gỡ bỏ những ràng buộc của ống kính và máy ảnh, làm tấm ảnh bộc lộ rõ những "điểm yếu về quang học" mà chúng ta thường tránh như hiện tượng lệch mặt phẳng nét, giảm độ nét hay bị light leak và flare khắp mọi nơi, nhưng đó mới là những thứ chúng ta cần khai thác để tạo ra những tấm ảnh có phong cách mới lạ và sáng tạo.

   Đầu tiên, mời các bạn xem video dưới đây do tác giả James Miller thực hiện hoàn toàn bằng phương pháp lens whacking để hiểu được hiệu ứng chúng ta sẽ đạt được bằng phương pháp này.
By Vsion team 13 Oct, 2017
   Ngày nay khá nhiều người mới tập sử dụng máy ảnh với ống kính AF có thể ngạc nhiên khi nhắc tới khái niệm lỗ khẩu hay lá khẩu, và khái niệm khẩu độ chỉ thể hiện bằng con số có thể điều chỉnh trên máy ảnh. Lý do là hiện nay máy ảnh đã được thiết kế để người dùng không phải điều chỉnh khẩu độ bằng tay thông qua cơ chế cơ học nữa (tuy nhiên vẫn có những loại ống kính cho phép điều khiển vòng khẩu độ mặc dù nó được điều khiển điện) và lá khẩu chỉ đóng rất nhanh khi chụp ảnh. Vì thế nên nếu các bạn không để ý, cũng dễ hiểu khi các bạn chưa từng nhìn thấy hình dạng cái lỗ khẩu nó ra làm sao.

   Vai trò của lỗ khẩu là một vị trí trong ống kính có thể điều khiển diện tích thông qua việc đóng, mở các lá khẩu và thay đổi lượng ánh sáng đi qua ống kính, từ đó giúp bạn điều chỉnh độ sâu trường ảnh, độ nét, mức độ sáng của hình. Trong thời kỳ ống kính chưa có hệ thống motor điều khiển lấy nét tự động thì các ống kính nhiếp ảnh đều có vòng khẩu độ nằm trước hoặc nằm sau vòng lấy nét để giúp bạn điều chỉnh giá trị f-stop. Do việc điều chỉnh khẩu độ hoàn toàn là cơ học nên một thao tác quan trọng khi dùng máy film để lấy nét là bạn mở vòng khẩu độ ra hết cỡ để lấy nhiều ánh sáng nhất có thể (nếu không viewfinder sẽ tối), sau đó lấy nét vào điểm mong muốn rồi mới hạ vòng khẩu độ này xuống giá trị f-stop bạn cần để chụp. Để phục vụ cho nhu cầu này, nhiều ống kính lấy nét tay (MF) có thêm một vòng khẩu độ nữa, có tác dụng giới hạn vòng khẩu độ thứ hai. Đây gọi là các ống kính pre-set (xác lập trước) mà khi sử dụng bạn cần chỉnh một vòng khẩu độ đến giá trị mong muốn, sau đó vặn vòng khẩu độ thứ hai di chuyển rất nhanh giữa vị trí mở khẩu độ lớn nhất và vị trí bạn đã xác lập trước mà không cần phải nhìn lại thân ống kính.
More Posts
Share by: